Moje dziecko prawdopodobnie stosuje przemoc w szkole – co robić?

Zacznę od podziękowania Ci, że tu zaglądasz, mimo że temat przemocy w szkole jest trudny, może nawet triggerujący albo budzący lęk. Jeśli ktoś powiedział Ci, że Twoje 6-, 8- czy 10-letnie dziecko krzywdzi innych – wyśmiewa je, wyklucza z grupy, grozi im albo stosuje wobec nich przemoc fizyczną – pewnie poczułeś się bardzo obciążony tą wiadomością. Mogłeś poczuć złość, wstyd, niedowierzanie albo lęk o jego przyszłość. Mogłeś też pomyśleć, że ktoś niesprawiedliwie je ocenia.

Nic dziwnego, że pierwszą reakcją bywa chęć zaprzeczenia, znalezienia usprawiedliwienia albo przekonania innych, że Twoje dziecko nie mogło zrobić czegoś takiego. Rodzicowi bardzo trudno przyjąć, że taka sytuacja ma miejsce i że ma ważną rolę do odegrania w przeciwdziałaniu przemocy rówieśniczej. A jednak tu jesteś – i to ma znaczenie.

Przeczytaj też:
Nadopiekuńczość jako forma przemocy wobec dziecka – kiedy troska krzywdzi?https://www.stopbullying.gov/prevention/training-center/hrsa_guide_parents-and-caregivers_508v2.pdf

Rodzice i dzieci stosujące przemoc w szkole potrzebują wsparcia

Zakładam, że szukasz wsparcia dla siebie i swojego dziecka, dlatego dziękuję Ci, że próbujesz dowiedzieć się, jak adekwatnie zareagować. To pierwszy krok: nie udawać, że problem Cię nie dotyczy, ale spróbować go zrozumieć i znaleźć rozwiązania. Pisząc to, ufam, że chcesz realnie i odpowiedzialnie pomóc dziecku oraz zaangażować się w poprawę sytuacji – zarówno jego, jak i dzieci dotkniętych jego zachowaniem. Spróbuj spojrzeć na to, co się wydarza, z ciekawością i odpowiedzialnością. Dzięki temu łatwiej będzie zatrzymać krzywdzące zachowania, rozwinąć nowe umiejętności u dziecka i pomóc mu budować relacje w inny sposób. Być może uda się też dotrzeć do ważnych informacji o trudnościach, które kryją się głębiej niż samo widoczne zachowanie.

Czego potrzebuje dziecko stosujące przemoc w szkole? 

Dziecko, które stosuje przemoc, potrzebuje jasnych, racjonalnych granic. Ale tak samo jak dziecko doświadczające przemocy (o którym pisałam w poprzednim artykule), potrzebuje też czułych, uważnych i odpowiedzialnych dorosłych, którzy wesprą jego rozwój i pomogą mu wrócić na bezpieczniejsze tory. Potrzebuje kogoś, kto pomoże mu zmienić zachowanie, a nie uniknąć jego konsekwencji.

Jeśli jesteś teraz w samym środku kryzysu, nie musisz rozwiązać wszystkiego dziś. Na początek zadbaj o to, by krzywdzące zachowanie zostało zatrzymane, spróbuj dowiedzieć się, co konkretnie się wydarzyło, i ustal z dorosłymi, co pomoże zapewnić dzieciom bezpieczeństwo. Do przyczyn, emocji i długofalowej zmiany będzie można wracać krok po kroku.

Przeczytaj też:
Przemoc rówieśnicza w pierwszych latach szkoły podstawowej – co robić?

Agresja a przemoc w szkole – dlaczego to rozróżnienie jest ważne?

Zjawisko agresji i przemocy opisałam dokładniej w pierwszym artykule z tej serii, do którego lektury zachęcam. Tutaj skupię się na tym, co możesz zrobić, gdy pojawia się podejrzenie lub potwierdzenie, że Twoje dziecko krzywdzi rówieśników.

Ważne, by nie przypisywać dziecku na stałe roli osoby stosującej przemoc na podstawie jednego nieporozumienia. Nawet jeśli doniesienia o krzywdzącym zachowaniu się potwierdzą, nie przyklejajmy dziecku etykiety. Rozdzielajmy je jako osobę od jego zachowań. Nie chodzi przecież o to, by osoba, która skrzywdziła, stała się kolejną ofiarą – tym razem dorosłych, w tym własnych rodziców. Proszę, miejcie to na uwadze.

Przeczytaj też:
Przemoc rówieśnicza, agresja i tabu wokół nich

https://edukacja.fdds.pl/mod/resource/view.php?id=2723

https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-5669b032-01d5-4ded-b581-22fac2255da0

Jak rozmawiać z dzieckiem o tym, co się wydarzyło?

Napiszę tutaj podobnie jak w artykule skierowanym do rodziców dzieci doświadczających przemocy rówieśniczej. Komunikacja empatyczna jest pomocna niezależnie od wieku dziecka. W tej konkretnej sytuacji najprościej powiedzieć: rozmawiaj z nim tak, jak marzyłbyś, by ktoś rozmawiał z Tobą, gdy dowiaduje się o czymś trudnym na Twój temat. Taka rozmowa nie polega na obrażaniu się, bezwarunkowym oskarżaniu ani usprawiedliwianiu dziecka. Chodzi o kontakt z tym, co naprawdę się wydarzyło, wspólne szukanie rozwiązań i ciekawość perspektywy dziecka – bez rezygnacji z własnych granic.

Pytania otwarte mogą pomóc Ci poznać perspektywę Twojego dziecka:

• „Opowiedz mi, jak to wyglądało z Twojej strony”.
• „Co wydarzyło się tuż przedtem?”.
• „Co chcesz osiągnąć, kiedy tak robisz?”.
• „Jak myślisz, co mogła wtedy czuć druga osoba?”.
• „Co mogłoby pomóc Ci następnym razem zachować się inaczej?”.

Nie traktuj odpowiedzi dziecka jako jedynego źródła informacji, ale potraktuj ją poważnie. Warto porozmawiać z nauczycielem i ustalić, jak sytuacja wyglądała z perspektywy innych osób. Kontakt z rodzicami dziecka, które zostało skrzywdzone, również może być pomocny, ale dobrze ustalić ze szkołą, czy i w jaki sposób taka rozmowa będzie bezpieczna i konstruktywna. Pamiętaj – nie jesteś wrogiem swojego dziecka ani drugiego dziecka, jego rodziców czy pracowników szkoły. Oni też nie muszą być Twoimi wrogami. Wszyscy znaleźliście się w trudnej, pełnej emocji sytuacji i potrzebujecie współpracować, by dzieci były bezpieczne.

Najpierw zatrzymujemy krzywdzące zachowanie i dbamy o bezpieczeństwo dzieci, które go doświadczają. Może to oznaczać zastosowanie się do ustaleń wychowawcy, postawienie własnemu dziecku jasnych granic i konkretne reagowanie na przemoc. Równolegle pomagamy dziecku zrozumieć sytuację, rozwijać empatię i uczyć się odpowiedzialności. Nie musisz od razu znać wszystkich przyczyn ani rozwiązań – ważne, by krzywdzenie nie pozostało bez reakcji.

Przeczytaj też:

https://samorzad.gov.pl/attachment/1a79439a-6229-497d-934e-15b618acbe41

Empatyczna pomoc może pomóc dziecku, które stosuje przemoc w szkole wobec rówieśników

Empatyczna rozmowa opiera się na ciekawości, uważności i próbie zrozumienia perspektywy drugiej osoby. Nie musisz zgadzać się ze wszystkim, co mówi dziecko. Możesz jednak stworzyć warunki, w których będzie miało szansę opowiedzieć o swoich doświadczeniach, emocjach i sposobie rozumienia sytuacji. Warto pamiętać o kilku przydatnych zasadach, które omówię poniżej.

Aktywne słuchanie

Aktywne słuchanie – daj dziecku czas na wypowiedź. Nie przerywaj od razu, a już na pewno nie po to, by strofować je, że nie ma racji. Wiem, że to trudne, gdy targają nami emocje, ale spróbuj pamiętać o celu: „chcę usłyszeć swoje dziecko, dowiedzieć się, jak myśli, co czuje i co – według niego – się wydarzyło”, a nie „chcę je pouczyć i naprawić wszystko w jednej rozmowie”. Możesz słuchać uważnie, a jednocześnie jasno sprzeciwiać się krzywdzącym zachowaniom.

Jeśli widzisz niepewność, wstyd albo udawanie, że nic się nie stało, nie wycofuj się. Daj dziecku znać, że choć nie zgadzasz się na jego zachowanie, nadal je kochasz i wierzysz, że może nauczyć się reagować inaczej – tak, by nie krzywdzić innych ani siebie. Powiedz, że mu w tym pomożesz. Błędy zdarzają się każdemu, a wiele z nich można naprawić. Jesteś przy dziecku również po to, żebyście mogli wspólnie rozwiązać tę sytuację i sprawić, by wszystkim w klasie – także jemu – było bezpiecznie.

Brak upokarzania i etykietowania

Brak upokarzania i etykietowania – unikaj określeń takich jak „jesteś okropny”, „jesteś agresorem” czy „wyrośniesz na złego człowieka”. Nie rób dziecku tego, czego chcesz je oduczyć w relacjach z innymi. Już w tej pierwszej rozmowie pokazuj, jak można rozmawiać z szacunkiem. Mów o tym, co dziecko zrobiło, a nie o tym, kim rzekomo jest. Ono nie jest „złe”, choć jego zachowanie może być krzywdzące.

Etykiety i poniżanie nie wspierają zmiany. Pamiętaj, proszę, że Twoje dziecko również jest w trudnym momencie. Potrzebuje wsparcia, by mogło Ci zaufać i uczyć się nowych sposobów działania. Gdy czuje się atakowane i poniżane, trudniej mu spokojnie przyjąć to, co próbujesz przekazać. Daj mu szansę zobaczyć w Twoich oczach, a z czasem także w sobie, że mimo wcześniejszych zachowań może zacząć wybierać inaczej – lepiej.

Nazywanie emocji

Nazywanie emocji – możesz powiedzieć: „Widzę, że śmiejesz się, kiedy o tym rozmawiamy, a jednocześnie chyba się denerwujesz. Nie musisz się bać, naprawdę chcę Cię zrozumieć i wesprzeć”. Albo: „Mam wrażenie, że trudno Ci przyznać, że boleśnie uderzyłeś koleżankę. Wiem, że to trudne, ale pytam nie ze złości, tylko dlatego, że chcę razem z Tobą rozwiązać tę sytuację”.

Możesz też powiedzieć: „Widzę, że jest Ci przykro, że Hubert źle się czuje po Twoich słowach. Może to ważne, że już widzisz, że go to zabolało? Może pomoże Ci to następnym razem zachować się inaczej albo znaleźć sposób, by tę sytuację naprawić?”. Jeśli dziecko boi się rozmowy z dyrekcją, możesz zapewnić je, że będziesz przy nim i będziecie szukać rozwiązania dobrego dla wszystkich. Być może pojawią się konsekwencje, ale nikt nie powinien na dziecko krzyczeć ani źle go traktować.

Naprawdę warto okazać dziecku czułość i cierpliwość, nie zapominając o jasnych granicach. To połączenie daje mu poczucie bezpieczeństwa potrzebne do podjęcia wysiłku zmiany.

Przeczytaj też:

Jak rozmawiać z dzieckiem? – Jak budować więź, zaufanie i regulować emocje?

Ciekawość zamiast przesłuchania

Ciekawość zamiast przesłuchania – zadawaj pytania, które pomagają zrozumieć sytuację, a nie zmuszają dziecko do przyznania Ci racji. Nie chodzi o to, aby było tak, jak chcesz, ale żeby realnie było lepiej. Może dziecko nie jest gotowe od razu przeprosić. Jeśli zacznie rozumieć, dlaczego jego zachowanie jest krzywdzące i samo zechce postąpić inaczej, to już ważny krok. Nie zwalnia go to z odpowiedzialności, ale daje szansę na zmianę, która nie sprowadza się do wykonania polecenia dorosłego.

Przeczytaj też:
Wychowanie bez porażek jest niemożliwe – wywiad z Maciejem Zieglerem

Jasne granice

Jasne granice – empatia nie oznacza zgody na przemoc. Możesz rozumieć złość, frustrację czy poczucie odrzucenia dziecka i jednocześnie powiedzieć, że nie wolno mu krzywdzić innych. Możesz też spokojnie wyjaśnić, że krzywdzenie przynosi konsekwencje również temu, kto je stosuje – bez straszenia i moralizowania.

Przeczytaj też:
Co zalicza się do znęcania psychicznego? – Przemoc w rodzinie nie jest rzadka

Skąd się biorą zachowania przemocowe w szkole?

Nikt nie może krzywdzić również Twojego dziecka. To ważne, ponieważ czasami zachowania przemocowe mogą wiązać się z trudnymi przeżyciami, których dziecko nie umie inaczej wyrazić. Nie musi chodzić o przemoc doświadczaną w domu – czasem przyczyną bywa presja na treningu, tęsknota za bliską osobą, odrzucenie albo bezradność w grupie rówieśniczej. Uważna rozmowa może pomóc Wam zauważyć coś, co wcześniej pozostawało niewidoczne.

Nie naciskaj i nie zakładaj z góry, że przemoc oznacza bycie krzywdzonym,  przyczyn może być wiele. Chciałabym zostawić Ci z tyłu głowy myśl, że dziecko stosujące przemoc może samo doświadczać jakiegoś rodzaju trudu czy cierpienia, nawet jeśli nie wiąże się ono bezpośrednio z przemocą. Przy jasnej granicy, że krzywdzenie jest nieakceptowalne, taka perspektywa może pomóc wspierać je adekwatniej.

Taka rozmowa nie musi odbyć się od razu po otrzymaniu trudnej informacji. Czasem dobrze jest najpierw ochłonąć, przyjrzeć się własnym emocjom i uporządkować myśli, a dopiero potem wrócić do rozmowy z dzieckiem. Nie może to jednak oznaczać rezygnacji z rozmowy ani zwlekania tak długo, że krzywdzenie pozostanie bez reakcji. Dzieci cierpią, kiedy przemoc trwa – również Twoje dziecko. Ono także może potrzebować czasu. Nie nastawiaj się na to, że jedną rozmową rozwiążecie wszystko; ważniejsze będą systematyczność i stanowczość, ale nie agresja.

Przeczytaj też:
Jak budować świadome relacje z dziećmi? – Macierzyństwo i ojcostwo w nowym świetle

Gdy twoje dziecko stosuje przemoc w szkole wobec rówieśników, ustal fakty

Nie chodzi oczywiście o natarczywą, wielką rodzinną naradę ani żądanie natychmiastowych wyjaśnień. Warto – zarówno w trakcie kryzysu, jak i na co dzień – budować relację, w której można rozmawiać o trudnych sprawach, uczyć się odpowiedzialności, wspierać się i wspólnie szukać rozwiązań.

Odnieśmy się do realiów wielu rodzin – dziecko może od razu zaprzeczyć, nawet gdy sprawa wydaje się jasna. Może powiedzieć, że wszyscy się na nie uwzięli, że nic się nie stało, że to tylko żart albo że druga osoba sama zaczęła. Może się zezłościć, rozpłakać, wycofać lub próbować obrócić całą sprawę w niebyt. To nie oznacza automatycznie, że kłamie.

Jego odczucia nie biorą się znikąd. Może bać się konsekwencji, szczególnie jeśli wcześniej doświadczało złości dorosłych lub kar za błędy. W niektórych sytuacjach może odczuwać wstyd, nie rozumieć, dlaczego zachowanie zostało odebrane jako krzywdzące, albo inaczej pamiętać część zdarzeń. Może też próbować uniknąć odpowiedzialności. Warto przyjrzeć się temu, co stoi za jego reakcją, nie rezygnując przy tym z ustalenia faktów.

Przeczytaj też:
Jaki wpływ ma rodzina na wychowanie dziecka? – Twój wpływ na wychowanie

Jak się zachować, gdy dziecko stosuje przemoc w szkole?

Wysłuchaj opowieści dziecka życzliwie, ale nie bezkrytycznie – trochę jak dobry mentor: ani zbyt wymagający, ani zbyt pobłażliwy. Możesz przyznać mu rację tam, gdzie ją ma, wesprzeć je, jeśli rzeczywiście nie rozumiało kontekstu społecznego, i jednocześnie uczyć, że nawet niezamierzona krzywda boli. Odpowiedzialność nie zawsze oznacza, że dziecko chciało kogoś skrzywdzić, ale czasem oznacza, że musi pomóc naprawić skutki swojego zachowania. 

W rozmowie z dzieckiem możesz powiedzieć: „Chcę zrozumieć, co się wydarzyło. Nie będę udawać, że nie dotarła do mnie informacja o tej sytuacji, ale nie chcę też z góry zakładać, że wiem wszystko. Opowiedz mi, jak Ty to pamiętasz – Twoja perspektywa jest ważna”. Możesz też wytłumaczyć swoją perspektywę: „Możesz czuć złość, że o tym rozmawiamy. Rozumiem, że to trudne. Jednocześnie moim zadaniem jest reagować, kiedy dowiaduję się, że ktoś może być krzywdzony. Chcę zrozumieć, co Ty o tym myślisz i jak się z tym czujesz”.

Przeczytaj też:
Rozpoczęcie roku szkolnego – jak wspierać dzieci w pierwszych dniach szkoły?

Nie oczekuj natychmiastowej zmiany, jeśli Twoje dziecko stosuje przemoc w szkole

Jeśli wcześniej nie rozmawialiście w taki sposób, nie oczekuj natychmiastowej zmiany. Relacja rozwija się w czasie, choć czasem dziecko zaczyna się otwierać, kiedy widzi szczere zainteresowanie i uważność rodzica. Jeśli trudno Ci zachować spokój, słuchać bez oceniania albo stawiać granice bez wybuchów złości, możesz robić przerwy i wracać do rozmowy później – bez obwiniania dziecka za swoje emocje i bez obrażania się. Jeśli własna impulsywność utrudnia Ci wspieranie dziecka, rozważ pomoc psychologa lub psychoterapeuty – dla siebie i dla dziecka. Nie chodzi o to, by ktoś „naprawił” Twoje dziecko, a wsparł w rozwoju. Sam korzystając z takiego wsparcia, możesz doświadczyć, jak to jest być uważnie słuchanym i wspieranym, a jednocześnie spotykać się z jasnymi granicami. To także może dać Ci nowe narzędzia potrzebne w rodzicielstwie, bo każda sytuacja jest inna.

 Może się też zdarzyć, że Twoje dziecko naprawdę nie zawiniło, a zostało niesłusznie oskarżone. Nie da się rozstrzygnąć wszystkiego w pierwszych pięciu minutach po informacji o podejrzeniu przemocy. Najpierw trzeba zebrać informacje, zadbać o bezpieczeństwo dzieci i przyjrzeć się temu, co się wydarzyło. Wiele do zrobienia ma szkoła – nauczyciele, pedagog i psycholog. Warto pójść na rozmowę z nimi z nastawieniem na poznanie faktów i współpracę, a nie wyłącznie obronę dziecka. Twoim ważnym zadaniem jest wspieranie go – nie w unikaniu odpowiedzialności, ale w rozwijaniu zdrowych relacji. 

Przeczytaj też:
Na czym polega rodzicielstwo?

Na jakie sygnały warto zwrócić uwagę, jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko stosuje przemoc w szkole?

Nie ma jednego zestawu objawów, które jednoznacznie wskazywałyby, że dziecko stosuje lub będzie stosować przemoc w szkole wobec rówieśników. Niektóre dzieci zachowują się krzywdząco w szkole, a w domu są czułe, spokojne i chętne do współpracy. Inne mają trudności również w relacjach rodzinnych. Warto przyglądać się zachowaniom, które mogą sygnalizować problemy w relacjach z innymi.

Mogą to być na przykład:

• regularne wyśmiewanie, poniżanie lub obrażanie innych dzieci;
• ignorowanie sprzeciwu drugiej osoby i kontynuowanie zachowania mimo jej dyskomfortu;
• grożenie, zastraszanie lub wymuszanie określonych zachowań;
• celowe wykluczanie dzieci z zabawy lub grupy;
• wykorzystywanie swojej popularności albo wpływu na innych do upokarzania konkretnej osoby;
• namawianie innych do udziału w krzywdzących działaniach;
• rozpowszechnianie kompromitujących informacji, zdjęć lub wiadomości – także w komunikatorach i mediach społecznościowych. Warto wiedzieć, co dziecko robi w sieci i jakich treści doświadcza;
• traktowanie czyjegoś cierpienia jako zabawy, żartu lub powodu do dumy;
• brak respektowania granic innych osób, także po wyraźnym komunikacie, że dane zachowanie jest niechciane.

Jeśli jesteś świadkiem takich zachowań, na przykład wobec rodzeństwa, nie traktuj ich jak żartu. Nazywaj to, co widzisz, pokazuj perspektywę drugiej strony i pomagaj dziecku zastanowić się, co jego słowa robią drugiej osobie. Nie musisz od razu wygłaszać długiego kazania – czasem wystarczy spokojnie, jasno zareagować.

Możesz powiedzieć: „Nie chcę, żebyś tak mówił. To może ranić. Jeśli naprawdę tak myślisz – na przykład uważasz, że koleżanka jest niemodnie ubrana – zastanówmy się, co chcesz tym komentarzem osiągnąć i czy da się powiedzieć to inaczej”. Możesz też dodać: „Rozumiem, że koledzy tak mówią i że uważasz to za żart. Ale jeśli ktoś czuje się poniżany albo prosi, żeby przestać, nie ignoruj tego. Nazywając zachowanie żartem nie możesz usprawiedliwiać krzywdzenia”.

Przeczytaj też:

https://www.nask.pl/media/2025/09/Nastolatki_RAPORT-2.pdf

Zwracaj uwagę na to, co dziecko robi i jak reaguje 

Jeśli dziecko powtarza coś, co usłyszało od rówieśników – na przykład że „osoby otyłe są leniwe” – nie musisz go zawstydzać ani od razu wdawać się w kłótnię. Możecie wspólnie sprawdzić, czy to prawda, czym różnią się fakty od opinii i jak takie słowa mogą być odbierane przez innych. Nawet jeśli dziecko nie podejmie tematu od razu, być może zasiejesz ziarenko ciekawości. A jeśli zechce szukać odpowiedzi razem z Tobą, może to być dobra okazja do wspólnego uczenia się – bez triumfu i poniżania, z radością odkrywania czegoś nowego.

Zwróć uwagę nie tylko na to, co dziecko robi, ale też na to, jak reaguje, gdy ktoś mówi „nie”, płacze, wycofuje się albo prosi o zaprzestanie. Czy dostrzega skutki swojego zachowania i przyjmuje odpowiedzialność? Czy podobne sytuacje powtarzają się w różnych miejscach? Warto również zastanowić się, czy dziecko rozumie w pełni skutki swoich działań, czy ma trudność z kontrolowaniem zachowania, czy też świadomie ukrywa je przed dorosłymi. Odpowiedź pomoże dobrać dalsze wsparcie.

Pamiętaj jednak, że żaden z tych sygnałów sam w sobie nie pozwala wyciągnąć jednoznacznych wniosków. Dziecko może mieć trudności z regulacją emocji, impulsywnością, rozumieniem perspektywy innych osób lub funkcjonowaniem w grupie, a mimo to nie stosować przemocy. Takie umiejętności rozwijają się z wiekiem i każde dziecko potrzebuje dorosłych, którzy będą je w tym wspierać, a przy tym stawiać jasne granice.

Przeczytaj też:
Pozytywna dyscyplina i ty w roli ojca – jak odzyskać autorytet i wychować silne dzieci bez kar?

Książki, które mogą pomóc Tobie i dziecku w przypadku przemocy w szkole

Warto też wspierać rozwój umiejętności społecznych. Pomocne mogą być książki dla dzieci o radzeniu sobie ze złością, zazdrością, strachem i poczuciem zagrożenia, a także o asertywności i komunikacji. W poprzednim artykule z tej serii wymieniałam między innymi: serię o Pinku, „Małą książkę o przemocy”, „Self-Reg dla dzieci – szkolne wyzwania”, „Nie daj się gnębić”, „Przemoc – podręcznik przetrwania dla nastolatków”, „Niegrzeczne książeczki”, „Książkę o dobrej agresji” i „Przyjaciół żyrafy”. Szukajcie tytułów dopasowanych do wieku dziecka – w księgarni, bibliotece czy wśród książek używanych. Nie musi to być duży wydatek, a wiedza podana w przystępny sposób może pomóc Wam rozmawiać o tym, co trudne.

Dlaczego moje dziecko krzywdzi innych?

To pytanie może pojawić się niemal od razu. Czasami towarzyszy mu inne: „Przecież wychowujemy je inaczej. Skąd to się wzięło?”. Przyczyn może być wiele. Żadną z nich nie jest to, że dziecko jest z natury złe. Reagujcie, proszę, jeśli ktokolwiek wmawia Wam lub Waszym dzieciom, że taka jest jego „natura”. Dziecko może w ten sposób próbować zdobyć pozycję w grupie, zyskać uznanie rówieśników, rozładować napięcie, próbować radzić sobie z poczuciem odrzucenia albo odzyskać kontrolę w sytuacji, w której czuje się bezradne. Grupa rówieśnicza może też być miejscem, w którym łatwiej niż gdzie indziej wyraża złość, frustrację i bunt – na przykład dlatego, że w innych relacjach obawia się reakcji dorosłych.

Dziecko może powielać zachowania obserwowane w otoczeniu albo mieć trudności z regulacją emocji, rozwiązywaniem konfliktów czy respektowaniem granic. Czasami przemoc przynosi mu też konkretne korzyści społeczne: śmiech grupy, uwagę innych dzieci, poczucie sukcesu, ważności, siły lub przewagi. Dlatego ważna jest również edukacja dzieci, które są świadkami krzywdzących zachowań – ich reakcje mogą wzmacniać albo osłabiać to, co się dzieje.

Niektóre dzieci przeżywają trudności, o których dorośli nie wiedzą. Inne funkcjonują w środowisku, w którym agresja jest tolerowana albo przedstawiana jako oznaka siły. Warto przyjrzeć się temu, jakie treści i wartości docierają do dziecka w domu, w grupie rówieśniczej i w mediach. Bywa też, że dziecko nie rozumie jeszcze w pełni, jak poważne mogą być skutki jego działań – dlatego potrzebuje pomocy dorosłych w rozwijaniu empatii i rozumieniu perspektywy innych osób.

Przeczytaj też:

https://aifs.gov.au/node/17416

Jakie pytania mogą Ci pomóc, gdy Twoje dziecko krzywdzi innych?

Żadna z tych możliwości nie usprawiedliwia przemocy. Szukanie przyczyn jest jednak ważne, bo pomaga nie tylko zatrzymać widoczne zachowanie, ale też ustalić, co trzeba zmienić, by nie wracało i by dziecko mogło uczyć się budować relacje w zdrowy, satysfakcjonujący sposób – bez ranienia siebie i innych. Samo chwilowe zaprzestanie krzywdzenia nie zawsze oznacza, że trudności zostały rozwiązane. Warto więc – w miarę możliwości jak najwcześniej – szukać źródeł problemu i wspierać dziecko w zmianie.

Zastanawiając się nad tym samodzielnie lub z psychologiem dziecka, możesz poszukać odpowiedzi na kilka pytań:

• Co dzieje się przed krzywdzącym zachowaniem?
• Co dziecko dzięki niemu uzyskuje lub czego próbuje uniknąć?
• Jak reagują rówieśnicy i dorośli?
• Czy dziecko potrafi wyrażać złość, frustrację i sprzeciw w inny sposób? Skąd wiem, że potrafi?
• Czy samo doświadcza jakiegoś typu przemocy lub obserwuje ją w swoim otoczeniu?
• Czy podobne trudności występują również w domu, na podwórku, w innej grupie?

Ważne, by nie zatrzymać się ani na stwierdzeniu „ono już takie jest”, ani na przekonaniu, że wszystko wynika z Waszego błędu wychowawczego. Na dziecko oddziałuje wiele osób, grup i sytuacji społecznych. Nie zawsze da się wskazać jedną przyczynę, ale jeśli uda Wam się zrozumieć choć część tego, co podtrzymuje problem, łatwiej będzie znaleźć rozwiązania. Na początku może to wymagać wysiłku, a efekty będą przychodzić stopniowo.

Przeczytaj też:
https://edukacja.fdds.pl/mod/resource/view.php?id=2722

Dziecko, które stosuje przemoc w szkole potrzebuje czułego dorosłego

Doświadczenie, w którym dziecko krzywdzi inną osobę, ale spotyka się z mądrymi, nieagresywnymi granicami i uważną pomocą dorosłych, może stać się ważnym momentem rozwojowym. Może pomóc mu odkryć istotne wartości i nauczyć się rzeczy, które przydadzą mu się przez całe życie. Nie zapominajcie o tym potencjale i – krok po kroku – dążcie do zmiany.

Dziecko nie potrzebuje etykiety. Potrzebuje odpowiedzialnego, czułego dorosłego, który widzi w nim osobę uczącą się – a więc również popełniającą błędy – i pomoże mu zrozumieć własne zachowanie oraz nauczyć się innych sposobów funkcjonowania. Aby to osiągnąć potrzebnych jest zwykle wielu dorosłych: rodzice, szkoła i specjaliści. Bez ich współpracy trudno zapewnić dzieciom bezpieczeństwo i wesprzeć rzeczywistą zmianę.

Przeczytaj też:
Ojcostwo to ciągła praca nad sobą do końca życia — jak odzyskać autorytet, sens i spokój jako ojciec

Społeczny aspekt przemocy – co my, dorośli, przekazujemy dzieciom?

Rozmawiając z dzieckiem o przemocy, stajemy też oko w oko z własnymi przekonaniami. Dzieci chłoną atmosferę panującą w rodzinie, społeczeństwie i różnych grupach, w których funkcjonują. Jeśli widzisz, że Twoje dziecko ma kłopot z regulacją emocji czy rozwijaniem empatii, warto zastanowić się, co sam myślisz o sile, dominacji, rywalizacji i stawianiu granic.

Czasami zupełnie bezwiednie przekazujemy dzieciom przekonania, że trzeba być twardym, żeby inni je szanowali, albo że wolno wyśmiewać słabość w ramach „żartu”. Trudno pomóc dziecku zatrzymać krzywdzące zachowania, jeśli sami uważamy, że osoba, która nie potrafi się obronić, jest sobie winna. Może w Twoim domu niektóre krzywdzące zachowania są traktowane jak nieszkodliwe żarty? Nie piszę tego po to, żeby Cię obwiniać. Może ten kryzys jest również szansą, by przyjrzeć się temu razem i rozwijać się jako rodzina.

Nie chodzi o to, żeby przypisywać rodzicom winę za każde trudne zachowanie dziecka. Nie wszystko jest Twoją winą, ale masz ważną rolę we wspieraniu dziecka – również poprzez przyglądanie się własnym reakcjom i rozwijanie się jako dorosły. Na dziecko wpływają także rówieśnicy, szkoła, media i indywidualne predyspozycje. Jednocześnie nasze postawy mają znaczenie, a zmiana po stronie dorosłych może pomóc dziecku zmieniać jego własne zachowania.

Dzieci uczą się nie tylko z tego, co mówimy, ale też z tego, co robimy. Jeśli oczekujemy, że będą szanowały innych, same potrzebują doświadczać szacunku – również wtedy, gdy są w kłopocie i gdy zawiniły. Możemy w ten sposób pokazywać im, że granice i odpowiedzialność nie muszą oznaczać upokarzania.

Przeczytaj też:
https://www.prawo.pl/prawo/przemoc-wobec-dzieci-raport-fundacji-dajemy-dzieciom-sile,523668.html

Wiem już, co się wydarzyło, jestem po rozmowie z dzieckiem. Jakie kolejne kroki podjąć?

To zależy od skali problemu, częstotliwości zachowań, ich skutków i tego, czy przemoc nadal trwa. Nie warto wymuszać natychmiastowych przeprosin. Jeśli dziecko przeprasza tylko po to, by uniknąć kary, a nie rozumie sytuacji, takie działanie może niewiele zmienić. Warto pracować nad rzeczywistym naprawieniem szkody – w sposób bezpieczny dla osoby skrzywdzonej i nieobciążający jej dodatkowo. Pomocny może być kontakt z jej rodzicami, najlepiej po uzgodnieniu ze szkołą, jak zrobić to w sposób konstruktywny.

Nie organizuj spotkania dzieci w celu pojednania na siłę. W przypadku przemocy nie można zakładać, że obie strony ponoszą taką samą odpowiedzialność. Działania naprawcze powinny uwzględniać bezpieczeństwo, potrzeby i gotowość osoby skrzywdzonej. Czasem najważniejszą formą naprawy jest to, że krzywdzenie zostaje zatrzymane i nie powtarza się.

Przeczytaj też:
Rodzicielstwo bliskości – jak budować więź, która wzmacnia na całe życie?

Gdzie możesz zwrócić się po wsparcie?

Jeżeli Twoje dziecko stosuje przemoc rówieśniczą, nie musisz samodzielnie rozwiązywać wszystkich trudności. Powiem więcej: nie jesteś w stanie zrobić tego sam, Drogi Rodzicu. I nie musisz. Skorzystanie z rady doświadczonej osoby, na przykład wychowawcy, może być realnym wsparciem i odciążeniem.

 Wychowawca lub nauczyciel

Warto skontaktować się z wychowawcą, by poznać konkretne informacje o zdarzeniach, ich częstotliwości i okolicznościach. Zapytaj, co dzieje się w szkole, jak nauczyciele dotąd reagowali, co próbowano zrobić i co nadal wymaga zmiany. Możesz powiedzieć, że czujesz się przytłoczony, jeśli tak właśnie jest, i poprosić o wsparcie. Ważne, byście wspólnie ustalili, co zrobić dla bezpieczeństwa dzieci.

Starajcie się rozmawiać o konkretnych sytuacjach, a nie o tym, że dziecko jest „złe”, „niegrzeczne” czy „agresywne”. Celem jest ustalenie – czasem na piśmie, w formie planu działania – co trzeba zmienić, by zapewnić bezpieczeństwo wszystkim dzieciom.

Jeśli trzeba, powiedz szczerze, że nie jesteś w stanie samodzielnie zapanować nad zachowaniem dziecka w czasie, gdy nie ma Cię w pobliżu, na przykład w szkole. Poproś, by szkoła informowała Cię o kolejnych zdarzeniach, a Ty zrobisz, co w Twojej mocy, by wspólnie zmieniać sytuację. Jeśli Twoje dziecko jest etykietowane lub poniżane, masz prawo jasno się temu sprzeciwić i przypomnieć, że należy oddzielać zachowanie od osoby.

Wielu nauczycielom naprawdę zależy na tym, by dzieci w klasie funkcjonowały dobrze i bezpiecznie. Często budują z nimi bliskie relacje i starają się o nie dbać. Współpraca nie zawsze jest jednak łatwa, a dorośli mogą różnić się w ocenach sytuacji. Spróbujcie jednak ustalić wspólny cel i konkretne działania: bezpieczeństwo dzieci, reagowanie na kolejne zdarzenia i uczenie ich zdrowych relacji.

Przeczytaj też:
https://prawo.pl/oswiata/jak-zglaszac-przemoc-rowiesnicza-w-szkole,503977.html

Dyrekcja szkoły

Jeśli sytuacja jest poważna, powtarza się albo nie widać skutecznej współpracy, warto zwrócić się do dyrekcji, możliwe też, że zostaniecie zaproszeni na rozmowę. Sama taka rozmowa może budzić niepokój, ale jej celem powinno być ustalenie, co dorośli mogą zrobić, by zatrzymać krzywdzenie. Przydatny może być konkretny plan reagowania, podział odpowiedzialności i sprawdzanie, czy rozwiązania działają w określonej perspektywie czasowej. W razie potrzeby szkoła może zaproponować rozmowę ze specjalistą lub konsultację w poradni.

Przeczytaj też:
Rozpoczęcie roku szkolnego – jak wspierać dzieci w szkole ponadpostawowej?

Psycholog lub pedagog szkolny

Specjaliści są dużym wsparciem i nie trzeba mieć poważnych trudności ani zaburzeń, by z ich pomocy korzystać. Psycholog szkolny może pomóc lepiej rozpoznać trudności dziecka, zaplanować wsparcie i ustalić zasady współpracy z rodziną oraz szkołą. Może też podpowiedzieć ćwiczenia, zabawy czy książki pomagające rozwijać umiejętności społeczne. Pamiętaj, że jedna rozmowa nie zawsze wystarczy – czasem potrzebny jest dłuższy proces.

Psycholog lub psychoterapeuta dzieci i młodzieży – poza szkołą

Jeśli potrzebujecie wsparcia niezależnego od szkoły i spojrzenia na Waszą konkretną sytuację, możecie skorzystać z pomocy psychologa lub psychoterapeuty dzieci i młodzieży, a także ze wsparcia dla siebie – w ramach NFZ lub prywatnie. Warto rozważyć konsultację, jeśli krzywdzące zachowania powtarzają się mimo starań dorosłych i dziecka, trudności z kontrolowaniem impulsów są nasilone, dziecko nie respektuje granic innych osób albo pojawiają się kolejne sytuacje z udziałem innych dzieci. Być może potrzebna będzie diagnoza lub szersze wsparcie. Nie ma sensu czekać, aż problem się pogłębi.

Możesz skorzystać z konsultacji lub psychoterapii także samodzielnie – jeśli nie wiesz, jak rozmawiać z dzieckiem, stawiać granice albo reagować na jego złość, gdy sytuacja Cię przerasta. Wsparcie może pomóc również wtedy, gdy konflikt z drugim rodzicem utrudnia pomaganie dziecku. Sama również pracuję psychoterapeutycznie i wsparciowo z rodzicami mierzącymi się z takimi i innymi trudami rodzicielstwa. Wiem, że rodzic, który bez wsparcia bywa bezsilny, przy odpowiedniej pomocy może znacznie skuteczniej wspierać siebie i dziecko.

Inne formy pomocy

W zależności od sytuacji pomocne mogą być warsztaty rozwijające umiejętności społeczne, zajęcia dotyczące regulacji emocji, konsultacje rodzinne lub inne formy wsparcia dobrane do potrzeb dziecka. Jeśli zachowanie stwarza poważne zagrożenie dla innych, mogą być konieczne dodatkowe działania ochronne zgodne z procedurami szkoły. Czasem rozdzielenie dzieci do różnych klas może pomóc zapewnić bezpieczeństwo, a dziecku dać szansę na budowanie relacji od nowa. Takie decyzje warto jednak podejmować uważnie, z myślą o bezpieczeństwie i potrzebach wszystkich dzieci, a nie jako formę odwetu.

Pamiętaj, że korzystanie z pomocy nie jest dowodem rodzicielskiej porażki. To sposób na zdobycie narzędzi, których możecie potrzebować.

Boję się, że skoro to się wydarzyło, moje dziecko wyrośnie na osobę, która będzie krzywdzić innych. Czy można coś jeszcze zmienić?

To pytanie może być bardzo bolesne. Kiedy dowiadujemy się, że nasze dziecko krzywdzi rówieśników, możemy zacząć wyobrażać sobie jego przyszłość w ciemnych barwach. Obawiać się kolejnych problemów, odrzucenia przez grupę, trudności w relacjach czy poważniejszych konsekwencji.

Nie mamy jednak czarodziejskiej kuli, która pozwoli nam przewidzieć, kim dziecko stanie się w przyszłości. Obecne zachowanie nie przesądza o całym jego życiu, ale ma znaczenie i wymaga reakcji. Nie warto udawać, że lęk i niepokój nie istnieją. Można spróbować potraktować je jako sygnał do działania. Tak jak uczucie chłodu skłania nas, by ubrać się cieplej albo poszukać schronienia, tak niepokój może pomóc nam szukać odpowiedzi, współpracować z innymi i wspierać rozwój dziecka. Właśnie dlatego, że dziecko nadal się rozwija, warto działać teraz – cierpliwie, z myślą o zmianie rozłożonej w czasie.

Każde dziecko potrzebuje dorosłych, którzy pomogą mu rozpoznawać emocje, respektować granice innych osób, rozumieć skutki własnych działań i szukać bezpieczniejszych sposobów radzenia sobie z trudnościami. Potrzebuje też doświadczać, że odpowiedzialność za zachowanie nie oznacza utraty więzi z rodzicem. Żeby móc mu to dać, potrzebujesz, Drogi Rodzicu, zadbać również o siebie: dać sobie czas, zdobywać wiedzę i korzystać ze wsparcia. Krok po kroku możecie wychodzić z tego kryzysu. Może okaże się ważnym momentem zwrotnym – takim, który pomoże Wam się do siebie zbliżyć, a dziecku odkryć nowe, wartościowe ścieżki w życiu?

Przeczytaj też:
Wsparcie dla rodziców dzieci z niepełnosprawnościami i kobiet po wielkich zmianach

Jak wspierać dziecko na co dzień i długofalowo?

Wspieranie dziecka polega na towarzyszeniu mu w uczeniu się bycia ze sobą i z innymi ludźmi – rozwijaniu autentyczności, odpowiedzialności i zdrowych sposobów budowania relacji, adekwatnych do sytuacji.

Rozmawiajcie o emocjach i relacjach

Pomagaj dziecku rozpoznawać, co czuje – także wtedy, gdy emocje są jeszcze niewielkie. Znam osoby dorosłe, które rozróżniają tylko dwa stany: napięcie („jestem zestresowany”) i relaks („nie jestem zestresowany”). A pomiędzy nimi mieści się przecież tak wiele: radość, ekscytacja, złość, frustracja, zazdrość, wstyd, pragnienie, poczucie odrzucenia, chęć natychmiastowej gratyfikacji czy ucieczki.

Aby móc opanować emocje, zanim urosną do takich rozmiarów, że wybuchną, warto poznawać je i rozumieć również w małym nasileniu. To trochę tak, jakby skalibrować przyrząd pomiarowy, żeby pokazywał nie tylko „długie” i „krótkie”, ale rzeczywiście pomagał dostrzec różnicę długości np w milimetrach. Podobnie jest z inteligencją emocjonalną. Kiedy lepiej znamy i rozumiemy swoje emocje, łatwiej nam je oswajać i sobie z nimi radzić.

Nie chodzi o to, by eliminować trudne emocje, ale pokazywać, że są ważną częścią życia i można je przeżywać bez krzywdzenia innych ani siebie. Kiedy zauważymy je i zaopiekujemy się nimi, zanim urosną, łatwiej znaleźć rozwiązanie. Gdy stają się ogromne, dziecko może potrzebować wsparcia specjalisty, który pomoże mu obniżyć napięcie i nauczy potrzebnych umiejętności. Czasem ważna jest też obecność kogoś spoza rodzinnego czy szkolnego systemu – kogoś, kto pomoże bezpiecznie uporządkować te duże emocje, aż z czasem łatwiej będzie wrócić do równowagi.

Przeczytaj też:
Rodzicielstwo helikopterowe i inne style rodzicielstwa 

Ucz odpowiedzialności

Rozmawiajcie o tym, czym różni się zamiar od skutku, jak rozpoznać przekroczenie czyichś granic i co można zrobić, gdy wyrządzi się komuś krzywdę. Może wymyślicie jakąś zabawną grę na ten temat? Możecie uczyć się tego przez zabawę albo rozmowę o przykładach z Waszego życia.

Może dziecko mogłoby mieć adekwatne do wieku, przyjemne i ważne zadanie, które będzie jego obowiązkiem – nie od razu wykonywanym bezbłędnie, ale stopniowo wyuczanym? Na przykład karmienie zwierzaka domowego, oczywiście pod czułym i uważnym nadzorem dorosłych. Na pewno coś wymyślicie. To, że ufacie dziecku i powierzacie mu ważne dla rodziny zadanie, a jednocześnie wspieracie je w wykonywaniu go – choćby łagodnie przypominając – pomaga budować poczucie własnej wartości, sprawczości i przynależności.

Ustalaj jasne granice

Dziecko powinno wiedzieć, jakie zachowania są niedopuszczalne i jak zareagują dorośli, gdy się pojawią – na przykład zwrócisz mu uwagę, porozmawiacie albo spotkacie się z wychowawcą czy dyrekcją. Unikaj kar, które mają upokorzyć dziecko lub sprawić mu przykrość, ale nie chroń go przed konsekwencjami jego działania. Konsekwencje powinny być jasne, proporcjonalne i związane z zachowaniem. Granice powinny być przewidywalne, a nie zależne od siły Twoich emocji. To trudne, ale ważne, by dziecko mogło czuć się bezpiecznie – co nie oznacza, że zawsze ma być ochronione przed wysiłkiem.

Jeśli wcześniej zdarzało Ci się reagować krzykiem, groźbami, bagatelizowaniem sytuacji albo brakiem granic, proszę, poczytaj o tym, jak wpływa to na dziecko i Waszą relację. Pomocne mogą być książki „Kiedy Twoja złość krzywdzi dziecko” oraz „Rodzic przywódca stada” Jespera Juula. Jeśli nie wiesz, jak stawiać granice bez krzyku, szukaj nowych rozwiązań. Polecam też „Playful Parenting” oraz „Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły”.

Czy można wychować dziecko bez krzyku i kar?

Wiem, że nadal wielu rodziców uważa, że bez krzyku i kar nie da się wychować dziecka. Warto jednak przyjrzeć się temu przekonaniu i szukać sposobów reagowania, które nie opierają się na strachu ani upokarzaniu. Tak, to trudne – może być dla Ciebie takim samym wyzwaniem jak ograniczanie krzywdzących zachowań dla Twojego dziecka. Może jednak wspólny wysiłek sprawi, że zwiększy się Wasza wzajemna empatia? Kiedy sami widzimy, jak trudno powstrzymać własne impulsy, możemy lepiej zrozumieć, przed jakim wyzwaniem stoi dziecko i jak bardzo potrzebuje naszej pomocy.

Krzyk, groźby czy poniżanie mogą być dla dziecka formą przemocy – również wtedy, gdy wynikają z bezsilności, a nie z chęci skrzywdzenia. Piszę o tym nie po to, by Cię oskarżać, ale by pokazać, że także dorosły może uczyć się innych reakcji. Skuteczny rodzic nie musi być idealny. Potrzebuje jednak starać się reagować adekwatnie, przyznawać do błędów i uczyć się je naprawiać. Jeśli jest Ci z tym trudno, nie poddawaj się – wielu dorosłych zmaga się z podobnymi wyzwaniami. Możesz skorzystać z pomocy psychologa lub psychoterapeuty.

Przeczytaj też:
Co zalicza się do znęcania psychicznego? – Przemoc w rodzinie nie jest rzadka

Doceniaj wysiłek i zmianę

Zauważaj, kiedy dziecko zatrzyma się przed impulsywną reakcją, przyjmie odmowę spokojniej, rozwiąże konflikt bez agresji albo samo przyzna, że zrobiło coś niewłaściwego. Dostrzegaj też jego wysiłek w innych relacjach i obszarach życia, w których sobie radzi. Warto pytać dziecko, z czego samo jest dumne i jakie widzi w sobie mocne strony – szczególnie wtedy, gdy dużo uwagi poświęcacie trudnościom.

Doceniaj konkretnie: „Widzę, że byłeś bardzo zły, ale tym razem powiedziałeś o tym, zamiast popychać kolegę. Myślę, że to ważna zmiana. A Ty jak się z tym czujesz?”. Dzięki temu dziecko wie, co zauważasz, i może samo przyjrzeć się swojemu wysiłkowi.

Nie pomijaj wcześniejszych trudności i nie rób z nich tematu tabu, ale nie zamieniaj ich też w żarty czy rodzinne anegdoty. Nie skupiajcie się wyłącznie na przeszłości – razem budujcie teraźniejszość i przyszłość. Na przeszłość nie macie już wpływu, ale możecie uczyć się na tym, co się wydarzyło.

Przeczytaj też:

Co to jest hejt? – Jak go rozpoznać i jak sobie z nim radzić?

Buduj poczucie własnej wartości bez dominowania nad innymi

Pomagaj dziecku odnajdywać obszary, w których może rozwijać zainteresowania, kompetencje i poczucie sprawczości, a także uczyć się współpracy. Sport, sztuka, zabawa czy wspólne projekty mogą dawać mu doświadczenie sukcesu – również drużynowego – i przynależności. Wybierzcie aktywność razem, zwracając uwagę, czy sprzyja współpracy i współodpowiedzialności.

Warto też interesować się treściami, z którymi dziecko styka się w mediach i grach – by przyjrzeć się temu, co dziecko ogląda, jak rozumie te treści i jak reaguje. Młodszym dzieciom trudno jest oddzielić fikcję od realności, uważajcie więc na treści zawierające agresję i przemoc. Dobrze jest dobierać treści do wieku i opierać te wybory na faktach dot. funkcjonowania mózgów dziecięcych w kontakcie np. z grami, czy social mediami, z pornografią (mówimy o dzieciach 6-12 lat – jeśli uważasz czytając, że przesadzam wspominając o dostępie dzieci do pornografii, polecam lekturę raportu „Internet dzieci 2025” i wyciągnięcie z niego wniosków) rozmawiać o tych naszych wyborach ich powodach i stawianych granicach z dziećmi otwarcie i wiedzieć, co pojawia się na ekranach w domu.

Przeczytaj też:
https://nask.pl/magazyn/nastolatki-wobec-pornografii-cyfrowej-trajektorie-uzytkowania-raporthttps://www.nask.pl/media/2026/06/Nastolatki_RAPORT_BADAWCZY.pdfhttps://nask.pl/media/2026/05/Dyzurnet_raport-roczny2025_WEB22052026.pdf

Zachowanie się zmieniło, szkoła nie zgłasza kolejnych problemów – czy to już koniec?

Być może po kilku tygodniach lub miesiącach sytuacja zacznie się poprawiać. Dziecko przestanie stosować przemoc, nauczy się reagować inaczej, a szkoła nie będzie zgłaszać kolejnych zdarzeń. Oby tak było – to bardzo dobra wiadomość. Warto jednak pamiętać, że zmiana zachowania nie zawsze oznacza, że wszystkie trudności zostały rozwiązane. Nie piszę tego, żeby kogokolwiek wystraszyć, ale żeby zadbać o to, by dzieci miały Waszą troskliwą uwagę nie tylko w kryzysie, lecz także na co dzień.

Nie rezygnuj, proszę, z własnego dziecka, aby wiedziało – zgodnie z prawdą – że ma Twoją miłość, wsparcie i uwagę nie tylko wtedy, gdy „sprawia problemy”. Rozwijajcie wspólnie umiejętność rozmawiania o emocjach, granicach i relacjach. Nie porzucajcie jej tylko dlatego, że kryzys minął. Ile radości możecie mieć z takich codziennych rytuałów, również wtedy, gdy jest spokojnie!

Zainteresowanie dzieckiem, wspólne spędzanie czasu, zabawa dostosowana do wieku i budowanie zaufania mają znaczenie również wtedy, gdy wszystko układa się dobrze. Wiem, że często brakuje czasu, a rodzic ma na głowie milion innych spraw. Sama również jestem pracującym rodzicem. Jednak czas, kiedy nasze dzieci są dziećmi, mija naprawdę szybko, jeśli spojrzeć na całe życie. Może warto – na ile to możliwe – nadać relacji z dzieckiem wysoki priorytet?

Przeczytaj też:
Ojcostwo po rozwodzie – jak odnaleźć się w nowej roli i zachować więź z dzieckiem?

Rozmawiaj z dzieckiem o tym, co pomaga mu radzić sobie z trudnościami

Rozmawiajcie też o tym, co pomaga dziecku radzić sobie w trudnych sytuacjach. Błędy mogą się jeszcze zdarzać i nie oznaczają, że nic nie działa albo że wracacie do punktu wyjścia. Ważne, by dziecko stopniowo uczyło się rozpoznawać swoje zachowanie, brać za nie odpowiedzialność i wracać do bezpieczniejszych sposobów postępowania – czasem szybciej, czasem wolniej, a niekiedy po krótkim kroku w tył.

Jeśli nawet zachowania przemocowe powrócą, nie traktuj tego automatycznie jako dowodu, że cała wcześniejsza praca nie miała sensu. Przyjrzyjcie się temu, co się wydarzyło, i zastanówcie, jakiego dodatkowego wsparcia potrzebujecie. Macie już pewną wprawę i wiedzę; być może uda Wam się lepiej zrozumieć, co sprawia, że dziecku trudno wybrać inaczej. Ostatecznie nie macie wpływu na wszystko. Warto brać odpowiedzialność za to, na co macie realny wpływ.

Wzajemna odpowiedzialność za przemoc w szkole

Na koniec chciałabym podkreślić, że przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej nie jest zadaniem wyłącznie jednego rodzica ani jednej rodziny. Nie da się poradzić sobie z takim kryzysem w pojedynkę, nie dokładajmy więc sobie ani dziecku takiego ciężaru.

Potrzebujemy – dzieci i dorośli – dorosłych, którzy potrafią rozmawiać o trudnych zachowaniach bez ich bagatelizowania i bez piętnowania dzieci. Potrzebujemy szkół, które reagują na przemoc, zapewniają bezpieczeństwo i pomagają dzieciom zmieniać krzywdzące wzorce. Potrzebujemy też rodziców gotowych do współpracy, nawet jeśli oznacza to zmierzenie się z niewygodnymi informacjami. Nie zawsze mamy wszystkie odpowiedzi. Ale skoro wspólnie budujemy społeczności szkolne i rodzinne, może mamy też współodpowiedzialność za ich kształt – a z niej może płynąć nadzieja?

Nie musisz samodzielnie znać odpowiedzi na wszystkie pytania. Możesz szukać wsparcia, uczyć się i rozbudowywać własne zasoby. Twoje dziecko też nie musi być idealne. Możesz je kochać i jednocześnie nie zgadzać się na jego zachowanie. Możesz być po stronie jego dobra, nie stając przeciwko osobie, którą skrzywdziło. Właśnie w tym widzę ważną część odpowiedzialnego rodzicielstwa: gotowość do pozostania blisko dziecka także wtedy, gdy trzeba zatrzymać krzywdzące zachowanie, postawić granicę i pomóc naprawić to, co zostało naruszone – jednocześnie doceniając i kochając je jako osobę.

Przeczytaj też:
5 nawyków, które wzmocnią twoją więź z dzieckiem

Rutyny, które dodadzą lekkości nowemu rokowi szkolnemu

Nie odwracajmy wzroku od przemocy w szkole

Dzieci potrzebują dorosłych, którzy nie odwracają wzroku od przemocy, ale też nie odwracają się od dziecka, które trzeba nauczyć, jak poradzić sobie z własnymi impulsami.

Nikt sam nie da rady wszystkiego. Razem możemy jednak stworzyć dzieciom warunki do bezpieczniejszego dorastania, budowania relacji opartych na szacunku i uczenia się odpowiedzialności za własne działania.

Aktualizacja: 02.11.2026