Obciążenie mentalne – jak się uwolnić i znaleźć odwagę do zmiany zawodowej?

Między rodziną a pracą często rozciąga się niewidzialna nić: mental load, czyli obciążenie mentalne związane z macierzyństwem, domem i codzienną organizacją życia.To ono sprawia, że wiele kobiet rezygnuje ze swoich zawodowych marzeń, bo brakuje im siły i odwagi, by zrobić krok w stronę zmiany. 

Jak rozpoznać ten ciężar, jak kawałek po kawałku odzyskiwać przestrzeń dla siebie i dlaczego warto być przykładem dla swoich dzieci? Jak zerwać z obrazem przeciążonej mamy i stworzyć wizerunek kobiety dbającej o własny potencjał? W rozmowie z Michaelą Fuchs wyjaśnia Agnieszka Baranowska – psycholożka, certyfikowana coach ICF i TDI w metodzie Career Steps Revolution, autorka warsztatów, mama czteroletniej Róży i inspiratorka kobiet, które chcą sięgnąć po swoje życie zawodowe na własnych zasadach.

Michaela Fuchs: Agnieszko, wyjaśnij proszę, czym właściwie jest mental load i dlaczego w tak dużym stopniu dotyka kobiet, zwłaszcza mam?

Agnieszka Baranowska: Mental load to niewidzialny ciężar myślenia o wszystkim, od planowania posiłków po pamiętanie o wizycie u dentysty, urodzinach dziecka i liście zakupów. To ciągłe „utrzymywanie świata w ryzach” w głowie, które pochłania energię, nawet jeśli fizycznie nic nie robimy. 

Termin mental load w obecnym znaczeniu spopularyzowała francuska ilustratorka Émile Roussel (Emma) w komiksie „Fallait demander” z 2017 roku, który bardzo polecam: https://english.emmaclit.com/2017/05/20/you-shouldve-asked/. 

Najczęściej dźwigają go kobiety, bo przez lata uczono nas, że odpowiedzialność za dobrostan rodziny jest naszym naturalnym zadaniem. I nawet gdy partnerzy coraz częściej pomagają, to wciąż my jesteśmy „menedżerkami domowego projektu”. Problem pojawia się wtedy, gdy nasz umysł nie ma już przestrzeni na nic więcej, a my zaczynamy mylić bycie potrzebną z byciem niezastąpioną.

M.F.: Jakie są najczęstsze objawy lub sygnały, że dźwigamy zbyt duże niewidzialne obciążenie mentalne związane z domem i rodziną?

A.B.: Najprostszy test? Kiedy nikt Cię o nic nie prosi, a Ty i tak wciąż „czujesz, że powinnaś”. Kobiety, które doświadczają przeciążenia często mówią: „Nie potrafię odpoczywać”, „Nie mam już na nic siły, a nie zrobiłam nic wielkiego”. To chroniczne napięcie, problemy z koncentracją, poczucie winy, gdy chcą coś zrobić tylko dla siebie. Wypalenie nie zaczyna się w pracy, często zaczyna się w domu, od lat niezauważalnego przeciążenia emocjonalnego i poznawczego.

M.F.: Dzieląc się swoją historią wspominasz o powrocie z urlopu macierzyńskiego i rosnącej frustracji. Co było przełomowym momentem, w którym zrozumiałaś, że musisz coś zmienić?

A.B.: Kiedy odchodziłam na urlop macierzyński, byłam w szczycie kariery i wierzyłam, że po powrocie dalej będę sięgać gwiazd. Ale zostanie mamą przewartościowało moje potrzeby i wracając w 2022 roku, czułam rosnącą frustrację i pytanie: „Czy to naprawdę to życie, o którym marzyłam? Czy wykorzystuję swój potencjał w pełni?”. 

Byłam wdzięczna za stabilność, ale nie czułam dłużej sensu w mojej korporacyjnej pracy. Potrzebowałam znaleźć odpowiedź na kolejne rodzące się pytanie: „To co w zamian? Co innego mogę robić?” i tak zaczęłam swój własny proces rozwojowo-coachingowy, który w efekcie doprowadził mnie do założenia działalności i miejsca, w którym jestem dzisiaj. 

M.F.: Jak Twoje doświadczenia w dużych korporacjach (Boeing, McKinsey, Capgemini, COI) wpłynęły na to, jak dziś wspierasz kobiety w zmianie zawodowej?

A.B.: Nauczyły mnie dwóch rzeczy: profesjonalizmu i empatii. Korporacje mają wiele swoich wewnętrznych procesów i struktur, które dają człowiekowi pewne ramy działania. Moje klientki dzisiaj dobrze odnajdują się w procesie, który prowadzę właśnie dlatego, że ma strukturę. W firmach zyskałam też wgląd w to, z czym się mierzą osoby tam pracujące, co je może wypalać, a co motywować. Przez lata obserwowałam, jak wiele kobiet traci energię nie dlatego, że nie są kompetentne, ale dlatego, że funkcjonują w środowisku, które nie daje im przestrzeni na autentyczność i rozwój.

Dziś, pracując ze swoimi klientkami, łączę język biznesu z psychologią. Pomagam im zrozumieć, że można być skuteczną, ambitną i jednocześnie wierną sobie. Nie trzeba wybierać między karierą a spokojem wewnętrznym.

M.F.: Czego nauczyło Cię macierzyństwo o sobie samej i o tym, jak chcesz prowadzić swoje życie zawodowe?

A.B.: Kiedy byłam świeżo upieczoną mamą miałam wbudowany w sobie system: „Zrobię to sama, nie potrzebuję pomocy” i on mnie zgubił. Zadania, emocje i samotność przerosły mnie na tamtym etapie. Dzisiaj skorzystałabym bez dwóch zdań ze wsparcia najbliższych, aktywnie prosiłabym o pomoc, pielęgnowałabym swoją „wioskę”. 

Kiedyś kobiety wychowywały dzieci wśród wielu innych, bliskich im osób. Dzisiaj często rodzice są w tym osamotnieni, co wzmaga efekt przeciążenia u kobiet. Macierzyństwo sprawiło, że zaczęłam szukać możliwości wykorzystania w pełni swojego potencjału. Wiele kobiet przesuwa ten moment w czasie ze względu na małe dzieci. U mnie ten proces wydarzył się właśnie wtedy, dzięki mojej małej córce, bo chciałam pokazać jej i sobie, że kobiety zasługują na satysfakcjonujące życie zawodowe i prywatne. 

M.F.: Z czym najczęściej przychodzą do Ciebie kobiety – jakie obawy i blokady zatrzymują je przed zmianą?

A.B.: Moje klientki najczęściej mówią: „Wiem, że chcę coś zmienić, ale nie wiem, co i jak”. Blokuje je lęk przed oceną, perfekcjonizm, poczucie winy wobec rodziny. Często też brak wiary, że ich doświadczenie ma wartość poza dotychczasową branżą. To kobiety 30+, pracujące w korporacjach oraz w zawodach lekarskich, prawniczych czy specjalistycznych, które potrzebują świeżego spojrzenia na swoje dotychczasowe wybory zawodowe, uporządkowania wiedzy o sobie i stworzenia alternatywnej ścieżki kariery.

M.F.: Dlaczego tak trudno jest nam, kobietom, dać sobie prawo do błędu?

A.B.: Bo od dziecka słyszymy: „Bądź grzeczna, przygotowana, dobrze się ucz”. Większość moich klientek to dorosłe „najlepsze uczennice” – kobiety wychowane w przekonaniu, że wartość równa się wynik, a błąd to dowód braku kompetencji.

To efekt tzw. fixed mindset, o którym pisała Carol Dweck – przekonania, że nasze zdolności są stałe i trzeba je nieustannie udowadniać. W takim schemacie każda pomyłka zagraża tożsamości: jeśli popełnię błąd, to znaczy, że nie jestem wystarczająco dobra.

W mojej pracy uczymy się przechodzić na growth mindset – postawę rozwoju. Traktować błąd jak informację zwrotną, a nie porażkę. Nie oceniać siebie, tylko obserwować. Dopiero wtedy pojawia się prawdziwa odwaga, bo znika wstyd, a w jego miejscu rodzi się ciekawość i sprawczość.

M.F.: Jak wygląda proces, który proponujesz swoim klientkom? W jaki sposób łączysz psychologię, coaching i doświadczenie biznesowe w pracy z kobietami?

A.B.: Proces zmiany zawodowej, przez który prowadzę klientki (Career Steps Revolution), łączy refleksję z działaniem. Zaczynamy od zrozumienia, kim jesteś, co Cię napędza, jakie wartości i talenty chcesz wnieść w swoją pracę. Dopiero potem przekładamy to na konkret: plan zmiany zawodowej, który uwzględnia realia – emocjonalne, organizacyjne i finansowe.

Łączę psychologię, coaching i doświadczenie biznesowe w bardzo praktyczny sposób. Psychologia pomaga mi zrozumieć mechanizmy, które blokują zmianę np. perfekcjonizm, lęk przed oceną, wewnętrznego krytyka. Coaching porządkuje cele i uruchamia działanie. A doświadczenie korporacyjne pozwala przekuć to wszystko na realne decyzje np. jak rozmawiać z szefem o odejściu, jak negocjować warunki, jak zaprojektować nową ofertę lub ścieżkę kariery. Dzięki temu moje klientki nie tylko odzyskują jasność, czego chcą, ale wiedzą też, jak to zrobić – krok po kroku, w jasnych warunkach i bez utraty bezpieczeństwa.

M.F.: Jak wpływa na dzieci obraz tego, jak ich mama radzi sobie z pracą, stresem i zmianą?

A.B.:  Dzieci nie uczą się z naszych słów, tylko z obserwacji. Jeśli widzą mamę, która jest zmęczona, ale udaje, że wszystko jest w porządku – uczą się tłumienia emocji. Jeśli widzą mamę, która mówi: „Potrzebuję chwili dla siebie” – uczą się szacunku do własnych granic.

Kiedy kobieta zaczyna żyć w zgodzie ze sobą, jej dzieci dostają najlepszą lekcję odwagi.

M.F.: Jak wygląda Twoja codzienność jako mamy czteroletniej Róży – jak starasz się być dla niej przykładem dbania o siebie i swoje marzenia?

A.B.: Moja codzienność to ciągła nauka elastyczności. Są dni, kiedy wszystko działa jak w zegarku, i takie, kiedy po prostu odpuszczam, bo potrzebuję odpocząć. Staram się pokazywać Róży, że mama też ma swoje pasje, że praca może być źródłem radości, a nie tylko obowiązkiem.

Najważniejsze dla mnie jest, by widziała, że można być czułą i silną jednocześnie. Że nie trzeba być idealną, żeby być szczęśliwą.

M.F.: Jak przygotować się do zmiany zawodowej zarówno mentalnie, jak i finansowo?

A.B.: ​​Mentalnie trzeba przyjąć, że zmiana to proces i nic nie dzieje się od razu. To nie „skok w nieznane”, tylko świadoma decyzja, poprzedzona refleksją i planem. W mojej pracy uczymy się przygotowywać na emocjonalne turbulencje: lęk, niepewność, ekscytację tak, by nie przejęły steru.

Finansowo – trzeba znać swoje liczby. Musisz określić wcześniej, ile chcesz zarabiać, jaki jest Twój poziom finansowego bezpieczeństwa, ile potrzebujesz odłożyć, zanim zrobisz jakiś ruch. Odwaga bez strategii bywa impulsem, ale z planem staje się działaniem. 

M.F.: Jakie małe kroki można podjąć już dziś, żeby odzyskać trochę lekkości i przestrzeni w życiu?

A.B.:  ​​Zmiana zawodowa to nie tylko decyzja o pracy. To duży projekt życiowy. Taki, który wpływa na relacje, finanse, poczucie własnej wartości i codzienny rytm dnia. Dlatego pierwszym krokiem nie jest plan, tylko przestrzeń do myślenia.

Zanim zaczniesz cokolwiek zmieniać, pozwól sobie na chwilę fantazji: „A co by było, gdyby…” Bez oceniania, bez kalkulowania, bez wewnętrznego krytyka, który od razu mówi „To się nie uda”. Taką przestrzeń możesz wykreować sama – wystarczy 20 minut dziennie, by zapisać swoje myśli, pragnienia, pomysły. Albo możesz zrobić to z coachem, który pomoże Ci spojrzeć szerzej.

To nie jest postawa egoistyczna. To inwestycja w Twoją energię, a więc i w Twoją rodzinę.

M.F.: Jakich wskazówek udzieliłabyś kobietom, które czują się przeciążone, ale jeszcze nie wiedzą, jak zacząć zmieniać swoją sytuację?

A.B.: Nie czekaj, aż wszystko się ułoży, bo wtedy najczęściej nie dzieje się nic. Zmiana nie zaczyna się od wielkich decyzji, tylko od momentu szczerości wobec siebie. Od zdania: „Tak dłużej nie chcę”.

Nie musisz od razu rzucać pracy ani wiedzieć, co dalej. Wystarczy, że zatrzymasz się i zaczniesz przyglądać swojemu życiu jak projektowi, którym można zarządzać – krok po kroku.

Zrób pierwszy mały ruch: zapisz, co Cię męczy, co Cię cieszy, o czym marzysz. To często bardziej otwiera niż tysiąc planów.

Zmiana nie potrzebuje odwagi na start. Potrzebuje ciekawości.

M.F.: Dziękuję za wspaniałą rozmowę i życzę Ci wszystkiego dobrego.

A.B.: Dziękuję!

Przeczytaj też:

Mental load — jak mentalne obciążenie wypala rodziców?

Siła mam w biznesie. Jak rodzicielstwo kształtuje liderki, przedsiębiorczynie i pracownice?

Jak połączyć pracę z opieką nad dzieckiem?

Czy macierzyństwo to praca?

Jak łączyć macierzyństwo z pracą na własnych zasadach?

Kiedy mama pracuje z domu – blaski i cienie freelancingu z dziećmi w tle

FAQ – Mental load i zmiana zawodowa