TL;DR – jak zostać rodziną zastępczą
Rodziną zastępczą może zostać osoba lub para, która spełnia określone warunki formalne i jest gotowa zapewnić dziecku bezpieczny dom na czas kryzysu w jego rodzinie biologicznej.
- Najważniejsze: Rodzicielstwo zastępcze to realna forma pomocy dziecku, która wymaga zarówno gotowości emocjonalnej, jak i spełnienia formalnych procedur.
- Konkret : W Polsce w pieczy zastępczej przebywa ponad 70 tys. dzieci, z czego wiele wciąż czeka na miejsce w rodzinie, a nie w placówce.
- Dla kogo i dlaczego: Dla osób rozważających rodzicielstwo zastępcze i szukających rzetelnych informacji „od czego zacząć”.
- Jaki efekt po wdrożeniu: Jasność procedur, mniejszy lęk przed formalnościami i świadoma decyzja.
- Aktualizacja: 23.01.2026
Chcesz zostać rodzicem dla spokrewnionego dziecka z rodziny lub kogoś z domu dziecka? To piękne pragnienie, które możesz urzeczywistnić. W ten sposób podarujesz miłość młodemu człowiekowi i poznasz siebie z nowej strony. Rozwiniesz siebie oraz nowego członka rodziny. Razem przeżyjecie wiele pięknych chwil. Pojawią się też trudne. Takie również się zdarzają. Najważniejsze, by w takim momencie znaleźć w sobie siłę, by pójść dalej, rozwiązać problem. Dowiedz się, jak zostać rodziną zastępczą.
Jak zostać rodziną zastępczą?
Aby zostać rodziną zastępczą, należy:
- spełnić warunki określone w ustawie,
- przejść procedurę kwalifikacyjną,
- ukończyć szkolenie,
- uzyskać pozytywną opinię zespołu kwalifikacyjnego.
Proces ten ma na celu dobro dziecka, ale także przygotowanie przyszłych opiekunów do wyzwań.
Czym jest rodzina zastępcza?
Rodzina zastępcza to jedna z form pieczy zastępczej. Jest ona przeznaczona dla dzieci pozbawionych całkowicie lub częściowo opieki rodzicielskiej. Powody takiego stanu rzeczy mogą być różne, np. śmierć rodzica/rodziców czy odebranie praw rodzicielskich. Zdarza się, że dziecko jest skierowane tylko na jakiś czas do rodziny zastępczej. W ten sposób daje się czas rodzinie biologicznej na uporządkowanie pewnych spraw, by znowu mogła sprawować pieczę zastępczą nad swoją pociechą. Jeśli biologiczni rodzice rozwiążą problem, dziecko do nich wraca. Kto o tym decyduje? Sąd rodziny. Może on pozostawić dziecko w rodzinie zastępczej albo skierować je do rozpoczęcia procesu adopcyjnego. Poszukiwanie rodziny przysposabiającej nie jest łatwe. Czasem trwa wiele lat.
Bycie rodziną zastępczą nie jest równoznaczne z posiadaniem pełni praw rodzicielskich. Zdarzają się sytuacje, w których sąd ustanawia pieczę zastępczą prawnym opiekunem. Biologiczni rodzice mogą korzystać z praw cywilnych i kontaktować się ze swoim potomkiem. Spoczywa na nich też obowiązek alimentacyjny.
Kto może zostać rodziną zastępczą? – Rodzaje rodzin zastępczych
Sprawowanie pieczy zastępczej może przyjmować różne formy.
Rodzina zastępcza spokrewniona
Tę funkcję może pełnić rodzeństwo albo dziadkowie.
Rodzina zastępcza niespokrewniona
Pieczę zastępczą pełnią osoby, które nie są wstępnymi.
Specjalistyczne zawodowe rodziny zastępcze
Tutaj trafiają dzieci z orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, nieletnie matki z dziećmi i dzieci wymagające specjalnej opieki ze względu na stan zdrowia oraz resocjalizacji. W tym wypadku przynajmniej jedna lub dwie osoby rezygnują z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad dzieckiem.
Pogotowie rodzinne
To wyjątkowa forma rodziny zastępczej. Umieszcza się w niej dzieci po interwencji służb mundurowych. Do takich miejsc przywożone są też dzieci, gdy ich rodzice nie mogą się nimi zająć np. z powodu leczenia szpitalnego.
Rodziny dom dziecka
To rodzina zastępcza, która przyjmuje pod opiekę od kilku do nawet 10 dzieci. Dodatkowo może mieć też swoje dzieci biologiczne.
Tabela: rodzaje rodzin zastępczych – porównanie
| Rodzaj | Kto może zostać | Charakter opieki | Wsparcie |
|---|---|---|---|
| Spokrewniona | krewni dziecka | czasowa | świadczenia |
| Niezawodowa | osoby niespokrewnione | czasowa | świadczenia |
| Zawodowa | osoby po szkoleniu | stała | wynagrodzenie |
| Rodzinny dom dziecka | doświadczeni opiekunowie | długoterminowa | wynagrodzenie |
Jakie warunku trzeba spełnić, żeby zostać rodziną zastępczą?
Pełnienie rodziny zastępczej powierza się osobom chętnym, które spełniają następujące warunki:
- mają pełną zdolność do czynności prawnych,
- wypełniają obowiązek alimentacyjny, jeśli został na nie narzucony,
- nie mają ograniczonej ani zawieszonej władzy rodzicielskiej,
- nie były ani nie są pozbawione władzy rodzicielskiej,
- otrzymały zaświadczenie od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej o braku przeciwskazań zdrowotnych do wykonywania zadań rodziny zastępczej,
- otrzymały pozytywną opinię psychologa o posiadaniu predyspozycji oraz odpowiednich motywacji wykonywania rodzinnej opieki,
- przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
- są w stanie zapewnić dziecku odpowiednie warunki bytowe oraz mieszkaniowe, by zadbać o prawidłowy rozwój i edukację,
- otrzymały zaświadczenie o niekaralności,
- nie ma ich w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym,
- zastępczy kandydaci, którzy chcą być niezawodową rodziną zastępczą, powinni mieć stałe źródło dochodu.
Jak zostać rodziną zastępczą?
Rodziną zastępczą może zostać osoba samotna albo małżeństwo, jeśli mają własne mieszkanie, odpowiednio wyposażone, a także stałe źródło dochodu. W pierwszej kolejności rodziną zastępczą niezawodową mogą zostać krewni albo inne osoby wskazane przez rodziców W tym celu należy ukończyć szkolenie dla kandydatów na rodziny zastępcze. Takie kursy prowadzą lokalne ośrodki adopcyjno-opiekuńcze.
Jak zostać rodziną zastępczą krok po kroku?
- Skontaktuj się z lokalnym PCPR lub MOPS
To pierwsze i najważniejsze źródło informacji. Tam uzyskasz aktualne procedury.
- Zbierz informacje i porozmawiaj z bliskimi
Rodzicielstwo zastępcze dotyczy całej rodziny, nie tylko jednej osoby.
- Weź udział w szkoleniu
Szkolenie przygotowuje do realnych wyzwań i pomaga sprawdzić własną gotowość.
- Daj sobie czas na decyzję
To nie wyścig, lepiej podjąć ją świadomie niż w pośpiechu.
Rodzina zastępcza zawodowa
Kwestie związane z zawodową pieczą zastępczą są uregulowane w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Rodzinie zawodowej przysługuje wynagrodzenie. Wypłaca je starostwo. W pogotowiu rodzinnym może być maksymalnie 3 dzieci jednocześnie. Przebywają one tutaj od 4 do maksymalnie 8 miesięcy. Z kolei w specjalistycznej rodzinie zastępczej nie może być więcej niż 3 dzieci w jednym czasie. Wielodzietne rodziny zastępcze przyjmują od 3 do 6 dzieci w tym samym okresie.
Rodzinny dom dziecka
Marzysz o tym, żeby założyć rodzinny dom dziecka? W tym celu niezbędne jest podpisanie umowy o jego utworzenie. Z kim ją podpiszesz? Ze starostą albo z innym podmiotem wyznaczonym przez tę instytucję. Aby być taką rodziną zastępczą musisz dać rękojmię należytego sprawowania zadań pieczy zastępczej.
Osoby prowadzące rodzinny dom dziecku są zobowiązane do podnoszenia swoich kwalifikacji. Muszą uczestniczyć w specjalnych kursach. Ukończenie szkolenia jest obowiązkowe. Ponadto są kontrolowane przez zarząd powiatu. Może on np. weryfikować dokumentację.
Prowadzenie rodzinnego dom dziecka to spore wyzwanie. Osoby odpowiedzialne mogą korzystać z pomocy wolontariuszy. Mogą też zatrudniać osoby do pomocy w opiece nad dziećmi czy wykonywaniu domowych obowiązków, np. do sprzątania.
Pomoc finansowa dla rodzin zastępczych – Zasady finansowania rodzin zastępczych
Organizator rodzinnej pieczy zastępczej nie jest pozostawiony sam sobie. Państwo wspiera go finansowo, aby mógł należycie spełniać swoje obowiązki. Każdej rodzinie przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania:
- na dziecko, które trafia do rodzinnego domu dziecka, zawodowej lub niezawodowej rodziny zastępczej wypłaca się ponad 1500 zł miesięcznie,
- spokrewniona rodzina zastępcza otrzymuje ponad 1000 zł miesięcznie na dziecko,
- na dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności przysługuje dodatek w wysokości ponad 300 zł miesięcznie,
- dodatek wychowawczy, czyli 800 zł na każde dziecko do ukończenia 18 roku życia jest wypłacany przez ZUS.
Dodatkowo można uzyskać:
- dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka,
- świadczenie umożliwiają pokrycie niezbędnych kosztów związanych z zaspokojeniem potrzeb przyjmowanego dziecka.
Poza tym zawodowe rodzinne zastępcze otrzymują wynagrodzenie. Mogą korzystać też ze specjalistycznego wsparcia prawnego, pedagogicznego czy psychologicznego. Na uwagę zasługują też grupy wsparcia oraz szkolenia podnoszące kompetencje wychowawczo opiekuńcze.
Aby skorzystać z pomocy finansowej, rodzina musi posiadać starannie urządzony dom lub mieszkanie oraz sumiennie pełnić pieczę zastępczą. Jeśli dojdzie do nieprawidłowości, dzieci mogą zostać odebrane i przekierowane do innej rodziny zastępczej.
Marzysz o utworzeniu rodziny zastępczej? Rodzina zastępcza pełni rolę bezpiecznej przystani dla pociech, które z różnych względów nie mogą przebywać ze swoimi biologicznymi rodzicami. To bardzo odpowiedzialne zadanie. Wierzę, że wykonasz je na 6!
Co jeszcze warto wiedzieć o rodzicielstwie zastępczym?
Rodzicielstwo zastępcze to nie „ratowanie świata”, ale towarzyszenie dziecku w kryzysie. Nie trzeba być idealnym. Bardzo ważna ważna jest stabilność, empatia i gotowość do współpracy z instytucjami.
Podsumowanie: Jak zostać rodziną zastępczą?
Zostanie rodziną zastępczą to jedna z najbardziej odpowiedzialnych form pomocy dziecku. Jeśli rozważasz tę drogę — zdobywaj wiedzę, rozmawiaj i daj sobie czas.
Pełnisz już funkcję rodziny zastępczej? Napisz do nas i podziel się Twoim doświadczeniem. Wesprzyj innych w trudach opieki i wychowania. Wyślij do nas wiadomość e-mail.
FAQ – Jak zostać rodziną zastępczą?
Nie zawsze. Piecza zastępcza i adopcja to różne formy opieki.
Nie. Warunki muszą być bezpieczne i odpowiednie do liczby dzieci.
Tak. Przysługują świadczenia na dziecko, a w przypadku rodzin zawodowych także wynagrodzenie.
Celem jest reintegracja, ale nie zawsze jest to możliwe.
Tak, szczególnie w rodzinach niezawodowych.
Tak. Decyzja zawsze powinna być świadoma.
Bywa. Dlatego tak ważne jest wsparcie i szkolenie.
Tak — regularnie, z myślą o dobru dziecka.
W instytucjach, grupach wsparcia i u specjalistów.
Źródło grafiki: https://pixabay.com
Przeczytaj też:
Ile trwa kurs na rodzinę zastępczą?
Alimenty na dziecko – ile kosztują i do kiedy je trzeba płacić?
Opieka naprzemienna od jakiego wieku?
