Przyjęcie dziecka do pieczy zastępczej to wielka odpowiedzialność i odwaga. Kandydaci na rodziców zastępczych muszą spełnić formalne wymagania stawiane przez prawo oraz przejść specjalistyczne szkolenie. Ile trwa kurs na rodzinę zastępczą? Odpowiedź zależy od rodzaju rodziny zastępczej (spokrewniona, niezawodowa, zawodowa), programu szkoleniowego stosowanego w danym powiecie i zakresu praktyk. Poniżej znajdziesz najpopularniejsze programy i ramy czasowe.
Dlaczego kurs na rodzinę zastępczą jest potrzebny?
Rodzice zastępczy zapewniają dziecku opiekę czasową zanim wróci ono do rodziny biologicznej albo zostanie adoptowane. Szkolenie przygotowujące do tej roli obejmuje zagadnienia prawne i psychologiczne dotyczące pieczy zastępczej. Uczy radzenia sobie z traumą dziecka, komunikacji i sposobu budowania bezpiecznej więzi. Kandydaci poznają system wsparcia, z którego będą mogli korzystać jako rodzice zastępczy. Szkolenie kończy się egzaminem lub oceną. Pozytywna kwalifikacja jest niezbędnym warunkiem, żeby przyjąć dziecko pod opiekę.
Typy rodzin zastępczych i długość kursu na rodzinę zastępczą
W Polsce wyróżnia się kilka form rodziny zastępczej: spokrewnioną, niezawodową i zawodową. Dla każdej z nich przeznaczono inną liczby godzin szkolenia. Poznaj krótkie zestawienie przygotowane na podstawie oficjalnych źródeł samorządowych i instytucji organizujących szkolenia.
Rodzina zastępcza spokrewniona
Rodziny spokrewnione tworzą dziadkowie lub dorosłe rodzeństwo dziecka. Tacy opiekunowie mają już silne więzi z podopiecznym, dlatego program szkolenia jest krótszy. Miejskie Ośrodki Pomocy Społecznej same ustalają, jak długo trwa w tym przypadku kurs na rodzinę zastępczą.
W wielu przypadkach szkolenie jest bezpłatne i zazwyczaj odbywa się raz w tygodniu w formie wykładów lub warsztatów. Okrojona liczba godzin wynika z założenia, że krewni znają dziecko. Zagadnienia omawiane w trakcie zajęć koncentrują się głównie na przepisach prawnych oraz wsparciu instytucjonalnym.
Rodzina zastępcza niezawodowa
Rodziny niezawodowe przyjmują do pieczy zastępczej zwykle jedno lub dwoje niespokrewnionych dzieci. W takim przypadku opiekunowie pozostają aktywni zawodowe. W wielu miastach kurs na rodzinę zastępczą trwa 3 miesiące. Obejmuje spotkania grupowe raz w tygodniu, które trwają 4 godziny. Poza tym kursanci muszą odbyć 10 godzin praktyk w zawodowej rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo‑wychowawczej.
Poszczególne samorządy przeznaczają różną liczbę godzin na dydaktę. Różnice wynikają z odmiennych programów szkoleniowych. Czas trwania waha się z reguły między 60 a 65 godzinami dydaktycznymi.
Rodzina zastępcza zawodowa
Rodziny zawodowe (w tym specjalistyczne i pogotowie rodzinne) rezygnują z pracy zawodowej i otrzymują wynagrodzenie za pełnienie pieczy zastępczej. Ze względu na zakres odpowiedzialności szkolenie jest dłuższe. Po podstawowym 12‑tygodniowym kursie kandydaci na rodziny zastępcze zawodowe odbywają dodatkowe 4‑tygodniowe szkolenie. Dodatkowe moduły dotyczą pracy z dziećmi z niepełnosprawnościami, interwencji kryzysowej oraz współpracy z instytucjami.
Czas trwania całego procesu kwalifikacji na rodzinę zastępczą
Kurs na rodzinę zastępczą jest częścią dłuższego procesu. Zanim kandydaci trafią na szkolenie:
- składają wniosek,
- dostarczają szereg zaświadczeń (o niekaralności, stanie zdrowia, dochodach),
- przechodzą wywiad w miejscu zamieszkania,
- mają wykonane badania psychologiczne.
Dopiero po pozytywnej wstępnej kwalifikacji zostają skierowani na kurs na rodzinę zastępczą. Po ukończeniu szkolenia i uzyskaniu świadectwa należy złożyć wniosek o wydanie zaświadczenia kwalifikacyjnego. Następnie trzeba czekać na decyzję sądu o ustanowieniu rodziny zastępczej. Szacuje się, że cały proces, od złożenia dokumentów po przyjęcie dziecka, trwa zwykle do pół roku. W praktyce może się wydłużyć w zależności od obciążenia sądów i liczby kandydatów.
Co obejmuje program kursu na rodzinę zastępczą? – Jakie informacje są przekazywane kandydatom
Treść szkolenia jest podobna w całym kraju. Programy są zatwierdzane przez Ministerstwo Rodziny. Uczestnicy zdobywają wiedzę m.in. na temat:
- podstaw prawnych pieczy zastępczej i współpracy z sądem,
- rozwoju dzieci, wpływu traumy i sposobów wspierania dziecka z trudnymi doświadczeniami,
- roli rodziców zastępczych oraz współpracy z koordynatorami pieczy zastępczej,
- przygotowania do przyjęcia dziecka i organizacji życia codziennego,
- kontaktów z rodziną biologiczną dziecka,
- praktycznych umiejętności wychowawczych (warsztaty, ćwiczenia, analizy przypadków),
- wizyty w zawodowej rodzinie zastępczej w ramach praktyk.
Szkolenia odbywają się w formie warsztatów. Dzięki temu zachęcają do aktywnego udziału. W części ośrodków zajęcia odbywają się w weekendy. W pozostałych w powszednie wieczorami. Udział w kursie jest bezpłatny. W niektórych przypadkach możliwy jest zwrot kosztów dojazdu.
Wsparcie po kursie na rodzinę zastępczą
Po uzyskaniu kwalifikacji i przyjęciu dziecka pod opiekę rodzina zastępcza może liczyć na wsparcie finansowe i merytoryczne. Rodzina zastępcza otrzymuje świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka (od 746 zł dla rodzin spokrewnionych i 1131 zł dla rodzin niezawodowych i zawodowych) oraz dodatek wychowawczy. Rodziny zawodowe pobierają dodatkowe wynagrodzenie za swoją pracę. Oprócz wsparcia finansowego organizator pieczy zastępczej zapewnia pomoc psychologiczną, pedagogiczną i prawną.
Ile trwa kurs na rodzinę zastępczą? – Podsumowanie
Szkolenie dla kandydatów na rodziny zastępcze to bardzo ważny element procesu przygotowawczego. Czas trwania kursu zależy od rodzaju rodziny:
- spokrewniona (5–16 godzin),
- niezawodowa (60–65 godzin lub około 12–13 tygodni),
- zawodowa (80 godzin lub dodatkowe 4 tygodnie).
Różnice wynikają z potrzeb szkoleniowych i programów stosowanych przez poszczególne powiaty. Do ukończenia kursu trzeba doliczyć czas niezbędny na zebranie dokumentów, wywiad środowiskowy i badania psychologiczne.
Kurs przygotowuje kandydatów do świadomego i odpowiedzialnego pełnienia roli opiekunów. Kurs na rodzinę zastępczą to dopiero początek. Rodzice zastępczy mogą liczyć na stałe wsparcie koordynatorów i specjalistów. W wielu dyskusjach podkreśla się znaczenie mentalnej i emocjonalnej gotowości rodziców. Nie każdy kandydat czuje się pewnie mimo ukończonego kursu, dlatego wiele ośrodków oferuje dodatkowe warsztaty oraz grupy wsparcia.
Coraz większą rolę odgrywają kursy specjalistyczne dla rodzin przygotowujących się na opiekę nad dziećmi z niepełnosprawnościami lub do pełnienia funkcji pogotowia rodzinnego.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o to, ile trwa kurs na rodzinę zastępczą
Czy kurs na rodzinę zastępczą jest obowiązkowy?
Tak. Ukończenie szkolenia jest warunkiem uzyskania kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej.
Ile trwa kurs dla rodziny zastępczej spokrewnionej?
Szkolenie może trwać od 5 godzin (MOPS Bydgoszcz)do 16 godzin (MOPR Włocławek). Program koncentruje się głównie na przepisach prawnych i współpracy z instytucjami.
Ile trwa kurs dla rodziny zastępczej niezawodowej?
Standardowy program obejmuje od 60 do 65 godzin dydaktycznych wraz z 10 godzinami praktyk. W niektórych miastach szkolenie odbywa się w formie 12–13 tygodniowych spotkań raz w tygodniu.
Ile trwa kurs na rodzinę zastępczą zawodową?
Po ukończeniu kursu podstawowego kandydaci przechodzą dodatkowe szkolenie, które trwa około 4 tygodni. To daje łącznie ok. 80 godzin zajęć.
Czy kursy na rodzinę zastępczą są płatne?
Nie. Szkolenia są organizowane przez powiatowe centra pomocy rodzinie i ośrodki pieczy zastępczej. Rodzice zastępczy nie ponoszą kosztów szkolenia i w wielu przypadkach mogą liczyć na zwrot kosztów dojazdu.
Czy potrzebne jest wykształcenie pedagogiczne, aby zostać rodzicem zastępczym?
Nie. Kandydaci nie muszą mieć wykształcenia pedagogicznego ani psychologicznego. Powinni wykazywać się empatią, dojrzałością emocjonalną i zdolnością do współpracy. Szkolenie ma ich przygotować do wyzwań związanych z pieczą zastępczą.
Czy po kursie na rodzinę zastępczą mogę liczyć na wsparcie?
Tak. Organizator pieczy zastępczej zapewnia pomoc psychologiczną, pedagogiczną i prawną oraz świadczenia finansowe na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Rodziny zawodowe otrzymują stałe wynagrodzenie. Wszystkie rodziny zastępcze mogą uczestniczyć w dodatkowych szkoleniach i grupach wsparcia.
Przeczytaj też:
