Rola ojca w wychowaniu dziecka jest bardzo ważna. Nikt nie jest w stanie zastąpić taty. Choć każda rodzina jest inna, ojciec wnosi do życia malucha coś, czego nie da się zastąpić matczyną opieką. W tym artykule chcę się pochylić nad rolą taty w rodzinie i wychowaniu dziecka. Przedstawię jego wpływ na córkę i syna. Podpowiem, dlaczego warto skorzystać z urlopu ojcowskiego po narodzinach dziecka. Zastanawiasz się, co zrobić, gdy ojciec jest nieobecny lub ma negatywny wpływ na pociechę? Przeczytaj ten artykuł.
Rola ojca w rodzinie
Ojciec pełni w rodzinie unikatową rolę. Nie jest drugą mamą ani dodatkiem do rodziny. Tata kształtuje świat na swój sposób. Jego zadaniem jest zapewnienie rodzinie poczucia bezpieczeństwa i stabilności. Jako partner, ojciec powinien wspierać mamę emocjonalnie i angażować się w prowadzenie domu.
Gdy rodzi się dziecko, to zwykle mama spędza z nim najwięcej czasu w pierwszych miesiącach. Rola taty jest w tym czasie inna, ale też bardzo ważna. Ojciec dba o to, by mama czuła się spokojna i bezpieczna, dzięki temu może troszczyć się o maleństwo. Tym samym tata pośrednio buduje więź między mamą a dzieckiem, zapewniając im komfort oraz wsparcie.
Ojciec jest często głową rodziny w sensie organizacyjnym. Dba o utrzymanie (dziś coraz częściej rodzice dzielą się tym po równo), podejmuje ważne decyzje wspólnie z mamą i wyznacza pewne granice oraz zasady. Dziecko widząc zaangażowanego tatę, uczy się od najmłodszych lat, że rodzina to zespół, w którym każdy ma swoją rolę.
Dawniej rolę ojca sprowadzano głównie do roli żywiciela. Tata ciężko pracował, a po pracy najczęściej nie uczestniczył w życiu domowym. Na szczęście nastąpiła zmiana: większość ojców chce aktywnie uczestniczyć w życiu i wychowaniu swoich dzieci. To zmiana na lepsze dla dzieci, ale i dla samych mężczyzn, którzy mogą spełniać się jako świadomi, obecni rodzice.
Bardzo często tata jest mediatorem i podporą w rodzinie. Wspiera dzieci i partnerkę. Dba o dyscyplinę oraz o zabawę. Swoją postawą pokazuje, jak traktować innych domowników z szacunkiem. W dobrze funkcjonującej rodzinie obecność ojca daje poczucia kompletności: dziecko ma wzór mamy i wzór taty do naśladowania. Czerpie od każdego coś cennego.
Rola ojca w wychowaniu dziecka
Rola ojca w wychowaniu dziecka zmienia się wraz z jego dorastaniem. Inne zadania stoją przed tatą niemowlęcia, inne przed tatą przedszkolaka i nastolatka. Różni się ona w zależności od płci dziecka (wychowanie córki kładzie nacisk na nieco inne aspekty niż wychowanie syna). Niezależnie od etapu rozwoju, ojciec odgrywa bardzo ważną rolę w emocjonalnym, społecznym i intelektualnym rozwoju pociechy.
Od pierwszych dni życia malucha tata powinien być obecny i zaangażowany. Badania pokazują, że dzieci, które mają kontakt z ojcem od urodzenia, osiągają lepsze wyniki. Lepiej rozwijają się intelektualne i nie mają problemów z zachowaniem. Obecność ojca wnosi do życia dziecka inną energię niż obecność mamy. Spędzanie czasu z tatą buduje silną więź na przyszłość. Ojciec staje się pierwszym poważnym autorytetem dla dziecka, towarzyszem zabaw i odkrywcą świata. Poprzez zabawę, rozmowy, wspólne wycieczki oraz pomaganie w lekcjach, tata pokazuje dziecku świat z innej perspektywy niż mama.
Wychowawcza rola ojca przejawia się także w tym, że tata uczy przez działanie i przykład. Dziecko obserwuje rodziców i naśladuje ich zachowania oraz wartości. Ojciec, wypełniając codzienne obowiązki, przestrzegając zasad i traktując innych z szacunkiem, uczy malucha tych postaw w praktyce. Dzięki temu dziecko rozumie normy społeczne, uczy się samodyscypliny, a także odpowiedzialności przez naśladowanie taty
Ojcowie bawią się z dziećmi inaczej niż mamy. Bardziej fizycznie i dynamicznie. Taka zabawa (np. zapasy na dywanie, podrzucanie do góry, gonitwy) dostarcza dzieciom mnóstwo radości oraz uczy radzenia sobie z silnymi emocjami czy podejmowaniem wyzwań. Psychologowie zauważają, że energiczne zabawy z tatą, przy zachowaniu zasad bezpieczeństwa, uczą maluchy kontrolować emocje (np. ekscytację czy agresję). Pociechy próbują nowych rzeczy bez lęku.
Na przykład: to tata częściej zachęci: Dasz radę wejść na ten wysoki szczebelek, spróbuj! W większości przypadków ostrzega z troską: Uważaj, bo spadniesz. Obie postawy są dzieciom potrzebne. Równowaga między ostrożnością a odwagą pomaga maluchowi zdrowo się rozwijać. Dzieci potrzebują obu tych energii. Widząc, że z tatą można się powygłupiać, poszaleć, a z mamą przytulić i porozmawiać, uczą się różnych obszarów życia. Dzięki temu czują się bezpiecznie w świecie. Wiedzą, że jest czas na czułość oraz czas na przygodę.
Ojciec kształtuje poczucie wartości dziecka. Tata, który spędza z dzieckiem czas na co dzień, daje mu wyraźny sygnał: Jesteś dla mnie ważny. Wspólne posiłki, rozmowy, zabawy, a nawet wspólne wykonywanie codziennych obowiązków (zakupy, sprzątanie, majsterkowanie) są cegiełkami budującymi pewność siebie i wiarę we własną wartość. Maluch, który czuje zainteresowanie i aprobatę ze strony taty, wyrasta na młodego człowieka, który jest przekonany, że zasługuje na uwagę i szacunek.
Zaangażowanie ojca wpływa pozytywnie na osiągnięcia szkolne i kompetencje społeczne dzieci. Badania wskazują, że dzieci, których ojcowie aktywnie uczestniczą w wychowaniu, lepiej radzą sobie w nauce i mają wyższą odporność psychiczną. Obecny tata pomaga dzieciom rozwijać umiejętności społeczne. Uuczy je, jak rozwiązywać konflikty, jak współpracować i szanować innych.
Rola ojca w wychowaniu dziecka jest wielowymiarowa:
- zapewnia bezpieczeństwo, przez zabawę i naukę,
- jest wzorem do naśladowania,
- dyscyplinuje i wymaga,
- wspiera i przytula.
Takie połączenie daje dziecku mocne fundamenty na przyszłość.
Rola ojca w wychowaniu dziewczynki
Rola ojca w wychowaniu dziewczynki jest istotna. Tata to pierwszy mężczyzna w życiu dziewczynki. Na podstawie relacji z nim, buduj w przyszłości obraz siebie samej oraz swoje relacje z mężczyznami. Córka, która czuje się kochana i akceptowana przez ojca, rozwija w sobie zdrowe poczucie własnej wartości. Spogląda w oczy ojca jak w lustro. Jeśli widzi w nich miłość, dumę i podziw, łatwiej jej uwierzyć, że jest wartościowa dokładnie taka, jaka jest.
Taka dziewczynka uczy się lubić i szanować siebie. Akceptuje swoje ciało i osobowość. Ojciec pokazuje córce, jak powinien ją traktować inny mężczyzna za pomocą swojego zachowania względem niej oraz mamy. Jeśli tata okazuje córce szacunek, czułość i wsparcie, dziewczynka wykształci przekonanie, że zasługuje na dobre traktowanie. W przyszłości będzie wybierała partnerów, którzy darzą ją szacunkiem i miłością, bo takiego wzorca doświadczyła u boku ojca.
Brak ojcowskiej akceptacji odbija się na psychice dziewczynki. Córka, która nie czuje uwagi taty, wątpi w swoją wartość. W dorosłym życiu poszukuje tej utraconej uwagi u innych mężczyzn na nie zawsze zdrowe sposoby. Badania sugerują, że dziewczynki, które we wczesnym dzieciństwie straciły kontakt z ojcem, są bardziej narażone na objawy depresji w wieku nastoletnim. Z tego powodu tata powinien być obecny w życiu córki od samego początku i na każdym etapie dorastania.
Co konkretnie daje córce obecność ojca? Przede wszystkim poczucie bycia bezwarunkowo kochaną niezależnie od wyglądu, ocen w szkole i innych osiągnięć. Dla małej dziewczynki tata jest bohaterem, który zapewnia jej bezpieczeństwo i uwagę. W zabawie z ojcem córka przełamuje swoje lęki (np. odważa się wspiąć wyżej na placu zabaw, gdy tata ją asekuruje) i nabiera pewności siebie. Jako nastolatka, mając za sobą doświadczenie silnej więzi z tatą, łatwiej rozpozna swoje granice w relacjach z chłopcami. Będzie umiała powiedzieć: NIE, jeśli ktoś potraktuje ją źle, bo zna swoją wartość.
Tata uczy córkę przez swój stosunek do mamy. Obserwując, jak ojciec traktuje swoją partnerkę (z szacunkiem, miłością, cierpliwością), dziewczynka uczy się, jak powinien wyglądać zdrowy związek. W przyszłości będzie to procentować. Córka, która widziała miłość rodziców, ma większe szanse zbudować udany związek, oparty na wzajemnym szacunku.
Rola ojca w wychowaniu syna
Dla syna ojciec jest pierwowzorem mężczyzny. To na nim chłopiec się wzoruje, z nim się identyfikuje i poprzez obserwację uczy się, jaką postawę przyjąć jako dorosły mężczyzna. Mały chłopiec patrzy na tatę jak na superbohatera. Chce naśladować jego:
- gesty,
- sposób mówienia,
- przejmować zainteresowania.
Z biegiem lat ta dziecięca fascynacja przeradza się w głęboki szacunek i chęć dorównania ojcu. Relacja ojca z synem kształtuje tożsamość chłopca. Wpływa na to, jak młody mężczyzna będzie postrzegał samego siebie, jak poradzi sobie w relacjach z innymi (w tym z kobietami i własnymi dziećmi w przyszłości) oraz w życiu zawodowym.
Ojciec jest dla syna przewodnikiem po męskim świecie. To od taty syn uczy się, jak traktować innych ludzi, jak okazywać szacunek, jak radzić sobie z wyzwaniami dnia codziennego. Wspólne majsterkowanie, sport, wyprawy oraz rozmowy o męskich sprawach budują u chłopca kompetencje i cechy, które przydadzą mu się w dorosłości.
Gdy ojciec mówi do syna: Jestem z ciebie dumny, świetna robota!, ciekawy pomysł, dobrze kombinujesz. Buduje w nim przeświadczenie, że jest zaradny, wartościowy, zdolny do osiągania celów. Taki chłopiec będzie w przyszłości bardziej pewny siebie. Będzie odważnie podejmować decyzje i lepiej poradzi sobie z niepowodzeniami, ponieważ w dzieciństwie słyszał od najważniejszego mężczyzny (ojca), że da sobie radę.
Rola ojca w życiu syna polega też na uznaniu i akceptacji w emocji. Chłopcy często słyszą stereotypowe hasła: chłopaki nie płaczą, bądź twardy. Dobry ojciec potrafi pokazać synowi, że okazywanie uczuć nie jest słabością. Gdy tata pozwala synowi się wypłakać, przytuli go, gdy jest smutny lub przestraszony, uczy go, że bycie mężczyzną to nie tylko siła i odwaga, ale też czułość, empatia i wrażliwość.
Ojcowska postawa, która łączy moc i stanowczość z ciepłem i delikatnością, daje chłopcu kompletny wzorzec męskości. Młody mężczyzna w przyszłości będzie umiał okazywać emocje swoim bliskim. Równocześnie będzie silny wewnętrznie.
Brak ojca lub jego zaangażowania w życiu syna sprawia, że chłopcu trudniej jest zdefiniować swoją męską tożsamość. Może szukać wzorców gdzie indziej (wśród rówieśników, w mediach, czasem w grupach o negatywnym wpływie). Nic ani nikt nie zastąpi dobrego, kochającego taty jako przewodnika. Z tego powodu ważne jest, by ojciec uczestniczył w życiu syna.
Ojciec jest dla syna wzorem męskości, nauczycielem i mentorem. To od taty młody chłopak uczy się, jak być mężczyzną, jak traktować kobiety, jak radzić sobie z trudami, jak być ojcem w przyszłości. Każdy pochwała od taty dodaje skrzydeł, a każda lekcja dyscypliny uczy pokory. Taka mieszanka jest niezbędna, by chłopiec wyrósł na dobrego, pewnego siebie mężczyznę.
Ile wolnego po urodzeniu dziecka dla ojca? – Wolne po urodzeniu dziecka dobrze jest wykorzystać
Narodziny dziecka to rewolucja w życiu całej rodziny. Wielu mężczyznom wejście w nową rolę sprawia trudność. W Polsce prawo przewiduje specjalne wolne dla ojca po urodzeniu dziecka. Warto z niego skorzystać, by spędzić z maleństwem pierwsze chwile i odciążyć mamę. Każdy pracujący tata ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 14 dni kalendarzowych (2 tygodnie).
Urlop ojcowski jest wyłącznie dla ojca. Nie przechodzi na matkę ani na innego członka rodziny. Można go wykorzystać jednorazowo lub podzielić na dwie części (np. tydzień i tydzień) w ciągu pierwszego roku życia dziecka. W czasie urlopu ojcowskiego tata zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia (jest ono wypłacane w formie zasiłku macierzyńskiego).
Oprócz urlopu ojcowskiego, od 2023 roku polskie przepisy wprowadziły dodatkowe 9 tygodni urlopu rodzicielskiego zarezerwowane tylko dla ojca. Nie można ich przenieść na matkę. Oznacza to, że tata może (po wykorzystaniu przez mamę podstawowego urlopu macierzyńskiego) wziąć jeszcze dla siebie do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, aby opiekować się dzieckiem. To świetna okazja, by przedłużyć czas spędzony z maluchem w pierwszym roku życia.
Dlaczego warto wykorzystać wolne po narodzinach dziecka? Powodów jest wiele:
- tata ma szansę od samego początku nawiązać bliską więź z noworodkiem; pierwsze tygodnie, gdy przewija, kąpie, lula do snu maleństwo, są bezcenne dla dziecka i dla ojca; maluszek odczuwa obecność taty, jego zapach, głos i dotyk, buduje zaufanie i przywiązanie;
- ojciec może odciążyć świeżo upieczoną mamę: pomóc w opiece, w obowiązkach domowych, zadbać o to, by kobieta mogła odpocząć i dojść do siebie po porodzie;
- wspólne przeżywanie pierwszych trudów (nieprzespane noce, kolki, przewijanie non-stop) zbliża rodziców do siebie i wzmacnia ich relację jako partnerów. Nic dziwnego, że aż 90% ojców zauważyło poprawę relacji z partnerką dzięki wzięciu urlopu ojcowskiego.
Badania potwierdzają, że ojcowie, którzy skorzystali z urlopu po narodzinach dziecka, są z tej decyzji bardzo zadowoleni. W jednym z sondaży 100% ankietowanych ojców stwierdziło, że cieszy się z wzięcia urlopu ojcowskiego i gdyby mogli, zrobiliby to ponownie. Chwil spędzonych z nowo narodzonym synkiem czy córeczką nic nie zastąpi. Wiele osób podkreśla, że pierwsze miesiące życia dziecka bardzo szybko mijają. Dobrze jest być wtedy obecnym, by niczego nie żałować.
Urlop dla ojca to także szkoła bycia tatą. Opiekując się samodzielnie niemowlęciem (choćby przez kilka godzin dziennie, gdy mama odpoczywa), tata uczy się praktycznych umiejętności i buduje swoją pewność siebie w roli rodzica. To inwestycja, która zwróci się na dalszych etapach wychowania. Ojciec, który od początku jest zaangażowany, pozostanie aktywnym rodzicem również później.
Aby otrzymać urlop ojcowski, musisz złożyć wniosek u pracodawcy nie później niż 7 dni przed planowanym początkiem urlopu. Do wniosku dołącza się akt urodzenia dziecka. Pracodawca nie ma prawa odmówić udzielenia urlopu ojcowskiego. To Twoje prawo ustawowe.
Uznanie dziecka przez ojca
Uznanie dziecka to termin prawny. Oznacza formalne potwierdzenie ojcostwa przez mężczyznę. Jest potrzebne, gdy rodzice nie są małżeństwem. Po narodzinach biologiczny ojciec powinien oficjalnie uznać dziecko, aby zostać wpisanym jako ojciec w akcie urodzenia. Uznanie ojcostwa można przeprowadzić przed porodem (tzw. uznanie dziecka nienarodzonego) lub tuż po narodzinach, podczas zgłaszania dziecka w Urzędzie Stanu Cywilnego. Wymaga to obecności obojga rodziców i złożenia stosownych oświadczeń. Ojciec deklaruje, że jest ojcem dziecka, a matka to potwierdza. Wszystko odbywa się albo w USC, albo online (obecnie istnieje możliwość uznania ojcostwa przez Internet, wraz ze zgłoszeniem narodzin dziecka).
Co daje uznanie dziecka przez ojca? Przede wszystkim pełnię praw i obowiązków rodzicielskich. Formalne uznanie sprawia, że w dokumentach pojawiają się dane ojca, a dziecko ma oficjalnie tatę. Jest to ważne w wielu sprawach. Nie chodzi tu tylko o kwestie prawne, ale również o po poczucie tożsamości i bezpieczeństwa malucha. Uznane ojcostwo oznacza, że tata ma prawo współdecydować o ważnych kwestiach w życiu dziecka (np. edukacji, leczeniu), ale także obowiązek troszczenia się o nie i finansowego wspierania. Z punktu widzenia dziecka daje to poczucie, że tata oficjalnie je uznał, czyli chce być jego ojcem. Dla psychiki malucha to sygnał akceptacji.
Wychowywanie bez ojca — nawet najlepsza mama nie zastąpi taty, bo każdy rodzic ma inną rolę
Życie pisze różne scenariusze i nie zawsze ojciec może (lub chce) uczestniczyć w wychowaniu dziecka. Zdarza się, że dzieci dorastają tylko z mamą (z powodu rozstania rodziców, śmierci ojca albo jego świadomej nieobecności). Nawet najlepsza mama nie jest w stanie w pełni zastąpić taty, ponieważ każdy rodzic wnosi w wychowanie inny wkład. Mama i tata mają różne role, temperamenty i style bycia. Ta różnorodność jest dla dziecka bardzo cenna.
Nie wpadajmy jednak w paranoję. Dziecko wychowywane samotnie przez matkę musi być skazane z góry na problemy. Miłość, troska i mądrość mogą zdziałać cuda. Wielu samotnych mam wychowuje wspaniałe, szczęśliwe dzieci. Uznajmy fakt, że brak ojca to pewien brak w życiu dziecka. Pewne obszary są trudniejsze do wypełnienia. Mama stara się być podwójnym rodzicem, ale w praktyce jedna osoba nie zastąpi dwóch. Dwie energie, męska i żeńska, są w rodzinie jak dwie nogi: można iść na jednej, ale na dwóch idzie się stabilniej.
Każdy rodzic ma inną perspektywę i styl. Tata zachęca dziecko do odwagi, a mama zapewnia większą ostrożność i opiekę. Kiedy brakuje ojca, dziecko może nie doświadczać na co dzień męskiej perspektywy. Może brakować mu wzorca męskich zachowań, szczególnie w przypadku syna. Chłopiec dorastający bez taty nie ma w domu modelu mężczyzny, z którym mógłby się identyfikować. Córce z kolei może brakować męskiej uwagi i poczucia bycia adorowaną przez tatę. To w przyszłości wpływa na jej relacje.
Zadbajmy o obecność pozytywnych męskich wzorców, jeśli wychowujemy dziecko bez ojca. Może to być dziadek, wujek, przyjaciel rodziny czy inny mentor (np. trener, nauczyciel), który zaangażuje się w życie dziecka. Nie szukajmy zastępstwa na siłę. Ważne jest, by dziecko widziało, jak zachowuje się dojrzały mężczyzna, miało się z kim pobawić w typowo męski sposób czy porozmawiać na pewne tematy. Dla syna takim wzorcem może być dziadek, który np. zabierze go na ryby, a dla córki wujek, który pójdzie z nią na rower albo pomoże przybić półkę w pokoju. To namiastki ojcowskiej obecności, które dają naprawdę dużo.
Dziecko wychowywane solo przez mamę nadal ma biologicznego tatę, nawet jeśli jest nieobecny. Nie przekazujmy dziecku negatywnych emocji wobec nieobecnego ojca (jeśli rozstaliście się w konflikcie). Mówienie np.: Twój tata nas zostawił, nie obchodzi go to, wynika z żalu mamy. Niestety obciąża psychicznie dziecko, które w połowie jest swoim ojcem. Przekazuj neutralne, dostosowane do wieku informacje.
Jeśli tata nie chce utrzymywać kontaktu, można powiedzieć: Twój tata teraz nie może z nami być, ale to nie twoja wina. Masz mnie, masz babcię/dziadka, kochamy cię bardzo mocno. Dziecko powinno czuć, że ma prawo kochać nieobecnego tatę (nawet jeśli go nie pamięta). Mama nie powinna mu tego zabraniać. To trudne, ale ważne dla zdrowego rozwoju emocjonalnego malucha.
Dzieci wychowywane bez ojca wiele tracą
Brak ojca to pewien brak ważnego elementu układanki w życiu dziecka. Statystyki i badania pokazują konsekwencje nieobecności ojca w domu. Trzeba je interpretować ostrożnie (bo każdy indywidualny przypadek jest inny), ale wyniki są dość jednoznaczne: dzieci pozbawione ojcowskiego wsparcia są statystycznie bardziej narażone na różne trudności. Między innymi częściej zmagają się z problemami emocjonalnymi i społecznymi. Mają niższą samoocenę, kłopoty z zaufaniem i nawiązywaniem zdrowych relacji. Psychologowie obserwują u takich dzieci większą skłonność do lęków, depresji czy agresywnych zachowań. Wynikają one z braku stabilnego punktu odniesienia, jakim jest ojciec.
Brak ojca odbija się u wielu dzieci na wynikach w nauce i zachowaniu w szkole. Dzieci wychowywane tylko przez matkę częściej doświadczają trudności wychowawczych. Buntują się, mają problemy z dyscypliną oraz koncentracją. Statystyki są alarmujące: aż 71% nastolatków, które przedwcześnie kończą naukę (rezygnują ze szkoły średniej), pochodzi z domów bez ojca, a 85% dzieci przejawiających poważne zaburzenia zachowania to dzieci wychowywane bez taty.
Kolejny szokujący wskaźnik: 63% młodych osób, które targnęły się na swoje życie, pochodziło z rodzin bez ojca, podobnie 90% bezdomnych dzieci uciekających z domów to dzieci bez taty. Te liczby wiele mówią. Brak ojca wiąże się z szeregiem czynników ryzyka: ubóstwem (bo jeden żywiciel rodziny zamiast dwóch), przeciążeniem mamy, mniejszym nadzorem nad dzieckiem, brakiem wzorca. Dzieci szukają wtedy akceptacji w nieodpowiednich grupach rówieśniczych. Mają trudności z regulacją emocji i borykają się rozmaitymi problemami.
W życiu dorosłym ujawniają się konsekwencje braku ojca. Często mówi się o tzw. ojcowskiej ranie oraz syndromie braku ojca. Dorosłe osoby, które wychowywały się bez taty, bardzo często mają trudności w budowaniu trwałych związków. Towarzyszy im lęk przed odrzuceniem. Powielają niezdrowe schematy relacji. Kobiety wychowane bez ojca czasem podświadomie szukają jego namiastki w dużo starszych partnerach albo boją się zaufać mężczyznom. Mężczyźni wychowani są niepewni co do swojej roli jako męża czy ojca, bo nie mieli przykładu w domu. Na szczęście terapia i świadoma praca nad sobą pomagają im przepracować te problemy.
Nie chcę tutaj nikogo straszyć. Wiele osób wychowanych bez ojca radzi sobie świetnie w życiu. Trudni jednak zaprzeczyć, że dzieci bez taty wiele tracą:
- codzienne doświadczenie obecności kogoś, kto w naturalny sposób powinien je chronić, wspierać i prowadzić,
- połowę wzorców zachowań, z których mogłyby czerpać (obserwując tylko mamę, nie widzą, jak pewne sprawy rozwiązałby tata),
- poczucie pełnej przynależności (Dlaczego mój tata ze mną nie mieszka? – to pytanie, które może dręczyć dziecko latami).
Jeśli to możliwe, niech dziecko utrzymuje relację z ojcem, nawet po rozstaniu rodziców. Chyba, że ojciec jest osobą zagrażającą dobru dziecka. Wtedy bezpieczeństwo jest priorytetem. W większości przypadków dziecko skorzysta na tym, że oboje rodzice dalej się nim opiekują (opieka naprzemienna lub inna forma). Wspólne wychowywanie, choćby w dwóch osobnych domach, jest dla dziecka wartością. Każdy z rodziców daje mu coś innego, poszerza jego świat i wspiera z innej strony.
Rola rodziców w wychowaniu dziecka
Idealnie, gdy dziecka ma oboje rodziców aktywnie zaangażowanych w wychowanie. Rola rodziców w wychowaniu dziecka polega na wspólnym kształtowaniu młodego człowieka. Mama i tata razem tworzą środowisko pełne miłości, wsparcia i zasad, w którym dziecko wzrasta. To rodzice (w liczbie mnogiej) są dla dziecka fundamentem świata: zapewniają mu bezpieczeństwo, stabilizację i pierwszy system wartości.
Każdy z rodziców wnosi coś innego. Razem są filarami, na których opiera się dziecięce poczucie bezpieczeństwa. Pociecha, która widzi, że mama i tata współpracują, kochają się i wzajemnie szanują, czuje się bezpieczne. Uczy się, jak wyglądają zdrowe relacje rodzinne. Badania pokazują, że gdy rodzice pozostają w ciepłym, pełnym miłości związku, dziecko chłonie obraz takiej relacji. To procentuje w jego dorosłym życiu, gdy będzie zakładać rodzinę. Poza tym dziecko czerpie z harmonii między rodzicami. Ma poczucie stabilności. Wie, że jego dom jest bezpieczną przystanią.
Wychowanie to trudne zadanie. W duecie jest raźniej. Mama i tata się uzupełniają, wymieniają spostrzeżeniami, wspierają w trudnościach. Gdy jedno jest zmęczone, drugie przejmuje pałeczkę. Kiedy dziecko przechodzi bunt nastolatka i buntuje się przeciw mamie, tata może działać jako rozjemca (i na odwrót). Współpraca rodziców daje dziecku jasny przekaz: Wychowujemy cię razem, mówimy jednym głosem.
Rodzice powinni uzgadniać wspólną strategię wychowawczą. Nie zawsze się we wszystkim zgadzają i to jest normalne. Nie można podważać wzajemnie swojego autorytetu przy dziecku. Jeśli tata czegoś zabroni, mama nie może tego negować przy dziecku (rodzice mogą to omówić później na osobności). Jednolity front daje dziecku poczucie sprawiedliwości i jasne zasady.
Rodzice nie muszą w taki sam sposób podchodzić do każdej sprawy. Różnice zdań są naturalne. Najważniejsze kwestie (jak wartości, granice, bezpieczeństwo) trzeba ustalić wspólnie. Konsekwencja obojga rodziców w tych sprawach bardzo ułatwia dziecku naukę norm. Jeśli mama i tata wysyłają sprzeczne sygnały (tata pozwala, mama zabrania), dziecko czuje się zdezorientowane i może próbować to wykorzystywać. Taka postawa rodzi konflikty. Gdy pociecha widzi, że rodzice się wspierają i szanują swoje decyzje, czuje grunt pod nogami.
Rola rodziców to podział obowiązków i wzajemne uczenie się od siebie. Mama może nauczyć tatę cierpliwości w uspokajaniu malucha, tata może nauczyć mamę większego luzu w pozwalaniu dziecku na samodzielność. Razem wypracowują złoty środek. Dziecko korzysta na takiej różnorodności podejść. Ma pełen pakiet: ciepło, dyscyplinę, opiekę i zachętę do samodzielności.
Nie tylko biologiczni rodzice mogą pełnić te role. Obecnie mamy różne modele rodzin: patchworkowe, adopcyjne itd. Ważne, by dziecko miało dwie kochające osoby, które wspólnie je wychowują. Opiekunowie powinni dać dziecku miłość, stabilność i poczucie, że są drużyną. W tradycyjnym modelu tą drużyną jest mama z tatą i trudno nie doceniać atutów takiego układu. Jeśli tylko jest możliwość utrzymania pełnej rodziny, warto nad nią pracować dla dobra dziecka. A jeśli nie, warto, by inni bliscy (dziadkowie, wujostwo) współuczestniczyli w wychowaniu, dając namiastkę tej drugiej perspektywy.
Oboje rodziców odgrywa ważną rolę w wychowaniu dziecka. Razem kształtują młodego człowieka, wspierają się i równoważą działania. Mama i tata to dwa filary, na których opiera się świat dziecka. Dzięki nim czuje się kochane, uczy się wartości i radzenia sobie z wyzwaniami. Nawet jeśli świat rodziców się rozpada, nadal oboje pozostają dla dziecka bardzo ważni. Zadbajmy, by dziecko miało dostęp do miłości mamy i taty.
Zły wpływ ojca na dziecko — kiedy ma miejsce i jak sobie z tym poradzić?
Do tej pory skupialiśmy się na pozytywnych aspektach roli ojca. Niestety, trzeba też poruszyć trudniejszy temat: zły wpływ ojca na dziecko. Kiedy tak się dzieje i co można zrobić w takiej sytuacji?
Zły wpływ ojca ma miejsce wtedy, gdy postawa lub zachowania taty szkodzą dziecku albo zaburzają jego prawidłowy rozwój. Może się tak dziać z różnych powodów. Czasem ojciec boryka się z własnymi problemami (np. uzależnienia, choroba psychiczna, nieopanowany gniew) i to rzutuje na rodzinę. Bywa, że tata jest agresywny wobec dziecka (przemoc fizyczna lub psychiczna), skrajnie krytyczny, upokarza je lub zaniedbuje emocjonalnie. Innym przykładem złego wpływu może być sytuacja po rozstaniu rodziców, gdy ojciec podczas spotkań z dzieckiem zachowuje się nieodpowiedzialnie, np. łamie rutynę (pozwala dziecku na wszystko, ignoruje obowiązek szkolny, nastawia dziecko przeciw mamie). Takie sytuacje są bardzo trudne, bo dziecko kocha ojca, ale jednocześnie cierpi z powodu jego zachowań.
Kiedy stwierdzić, że ojciec ma zły wpływ? Każdy przypadek jest inny. Sygnałami alarmowymi mogą być:
- regres w zachowaniu dziecka (np. nagłe problemy w szkole, agresja lub wycofanie),
- lęk dziecka przed ojcem lub przed spotkaniami z nim,
- nagła zmiana postawy (dziecko wraca od ojca rozemocjonowane, rozdrażnione lub smutne i trwa to dłuższy czas).
Jeśli ojciec łamie ustalone zasady wychowawcze w szkodliwy sposób (np. nie dba o regularny sen, higienę, odrabianie lekcji podczas swoich kontaktów z dzieckiem) i nie reaguje na prośby/ustalenia, to znak, że wpływa negatywnie na swoją pociechę. O skrajnie złym wpływie mówimy, gdy występuje przemoc, nadużycia lub narażanie dziecka na niebezpieczeństwo. W takich przypadkach sprawa jest jednoznaczna.
Jak sobie radzić, gdy ojciec ma zły wpływ na dziecko? To bardzo delikatna kwestia. Działaj rozważnie, ale stanowczo. Zawsze kieruj się dobrem dziecka. Poniżej kilka sugestii, jak możesz rozwiązać problem.
Rozmowa i ustalenie granic
Jeśli to możliwe, porozmawiaj z ojcem dziecka o Twoich obserwacjach i obawach. Być może tata nie zdaje sobie sprawy, że jego zachowanie szkodzi (np. myśli, że rozpieszczając dziecko po rozwodzie, działa dla jego dobra). Przedstaw konkretne przykłady i ustal jasne granice. Zaznacz, czego nie akceptujesz (np. proszę, nie mów źle o mnie przy dziecku, nie pozwalaj mu oglądać nieodpowiednich filmów). Wyznaczenie i egzekwowanie granic to istotny element radzenia sobie z toksycznymi zachowaniami rodzica.
Wsparcie specjalistów (terapia)
Bywa, że najlepszym wyjściem jest terapia rodzinna lub indywidualna. Jeśli ojciec zgodzi się na spotkania u psychologa czy terapeuty, może mu to pomóc w zrozumieniu tego, jak jego zachowanie wpływa na dziecko i nauczyć się zdrowszych wzorców. W idealnym scenariuszu psycholog dotrze do ojca i uświadomi mu potrzebę zmiany (np. pracy nad agresją czy nałogiem). Jeśli ojciec nie jest chętny, wybierz się na konsultację z psychologiem sama. Dobry specjalista doradzi Ci, jak chronić dziecko i siebie w takiej sytuacji.
Chronienie dziecka
Najważniejsze jest dobro i bezpieczeństwo dziecka. Jeżeli sytuacja jest poważna (przemoc, rażące zaniedbania), nie wahaj się przed podjęciem stanowczych kroków. Można ograniczyć kontakty ojca z dzieckiem, dopóki nie poprawi on swojego zachowania. W skrajnych przypadkach, gdy ojciec stanowi zagrożenie, należy włączyć odpowiednie instytucje (sąd rodzinny, opiekę społeczną). Polski sąd może np. ograniczyć władzę rodzicielską ojca czy ustalić nadzorowane spotkania, jeśli uzna, że dobro dziecka jest zagrożone. To ostateczność, ale czasem konieczna dla ochrony malucha.
Rozmowa z dzieckiem
W zależności od wieku, należy rozmawiaj z dzieckiem. Nie wylewaj na nie swoich żali. Wysłuchaj, co dziecko czuje i zapewnij, że ma prawo kochać tatę, ale pewne zachowania taty są niewłaściwe. Możesz tłumaczyć: Tata zrobił źle, kiedy na ciebie krzyczał/nie przyszedł/nie dotrzymał obietnicy. To nie twoja wina. Czasem dorośli mają problemy i źle się zachowują. Zapewnijcie dziecko, że może mówić o swoich uczuciach i że zawsze je chroń. Jeśli widzisz, że dziecko cierpi (np. jest rozdarte między lojalnością wobec taty a lojalnością wobec mamy), zastanów się nad wsparciem psychologa dziecięcego. Neutralna osoba pomoże dziecku przepracować emocje bez poczucia winy.
Wsparcie otoczenia
W trudnych sytuacjach szukaj pomocy u bliskich. Dziadkowie, rodzina lub przyjaciele mogą Was wesprzeć logistycznie albo emocjonalnie. Np. jeśli ojciec ma prawo do weekendów z dzieckiem, a Ty boisz się o malucha, możesz poprosić dziadka, by subtelnie towarzyszył wnukowi w trakcie tych wizyt (o ile relacje na to pozwalają). Chodzi o to, by dziecko czuło się bezpiecznie.
Dbanie o siebie
Życie z toksycznym lub problemowym partnerem/eks-partnerem jest wyczerpujące. Mama (lub inny opiekun) powinien zadbać też o siebie: ustanowić własne granice, pozwolić sobie na przeżycie emocji, poszukać wsparcia (rozmowa z przyjaciółką, terapia dla siebie). Spokojniejszy, zaopiekowany rodzic jest silniejszy i lepiej chroni dziecko.
Zły wpływ ojca na dziecko to sytuacja bardzo trudna, ale nie bez wyjścia. Wymaga odwagi, by nazwać problem, i determinacji, by chronić dziecko. Jeżeli tata jest gotów do zmiany, pomóż mu ją przejść (terapia, rozmowy, wyrozumiałość na błędy, ale stanowczość co do granic). Jeśli nie, minimalizuj szkody: ogranicz kontakt, zapewnij dziecku inne pozytywne wzorce, a w razie potrzeby sięgnąć po pomoc prawną. Pamiętajmy, że dziecko kocha swojego tatę, nawet jeśli on zachowuje się źle. Nie każ mu wybierać strony ani nie mów przy nim, że tata jest zły (oddzielaj osobę od czynu, np. tata się myli, robi źle). Taka komunikacja jest ważna dla psychiki dziecka.
Najlepiej, gdy ojciec zda sobie sprawę z problemu i sam zechce nad sobą pracować. Wtedy jest szansa na naprawienie relacji. W Polsce powstaje coraz więcej inicjatyw dla ojców, np. warsztatów umiejętności wychowawczych i grup wsparcia dla mężczyzn, w których mogą nauczyć się być lepszymi tatusiami. Jeśli Twój partner ma trudności w roli ojca, delikatnie go zachęć do skorzystania z takiej pomocy (bez oceniania, pokaż korzyści). Wielu mężczyzn nie wyniosło dobrych wzorców z domu i nie umie inaczej.
Kiedy sytuacja się unormuje (np. ojciec zacznie się zmieniać albo kontakty zostaną uregulowane tak, że dziecko jest bezpieczne), stopniowo wszystko wróci na dobre tory. Dzieci są odporne i wiele rozumieją. Przy odpowiednim wsparciu poradzą sobie nawet z trudnym rodzicem, o ile mają obok kochającą mamę oraz innych bliskich.
Udział ojca w życiu dzieci — jak to wygląda w naszej rodzinie?
Wychowuję 4 dzieci razem z mężem. Od początku mój mąż angażował się w opiekę nad dzieckiem. Przewijał, karmił, kąpaliśmy razem córkę oraz synów. To mój mąż często organizuje czas wolny starszych dzieci. Zabiera je na plac zabaw, rower, odbiera syna z treningu.
Nie zawsze się zgadzamy, ale to ja jestem tą, która rozpoczyna rozmowę. Nie krytykuję męża, gdy zrobić coś inaczej niż ja. Wychodzę z założenia, że inaczej nie znaczy gorzej. Uważam, że krytyka w wielu przypadkach jest niepotrzebna.
Z własnego doświadczenia wiem, jak obecność ojca, a zarazem partnera jest ważna nie tylko w rozwoju w dziecka, ale również tym, by kobieta prawidłowo funkcjonowała. Gdy brakuje zrozumienia, odpowiedniego wsparcia, chęci usłyszenia tego, co się mówi, jeden z rodziców czuje się przeciążony. Pojawiają się u niego różne myśli, a w skrajnych przypadkach stany depresyjne.
Apeluję, by tata zaopiekował się mamą w połogu. Jeśli tego zabraknie, kobieta jakoś sobie poradzi, ale odbija się na jej psychice, na jej dobrostanie. W tym okresie partnerka potrzebuje pomocy, nawet gdy nie mówi tego na głos. Ten obszar jest często zaniedbywany przez panów. Trudno ich za to winić, skoro wyrośli w domu, w którym mama zawsze daje radę. Wiążąc się z kimś, musimy sobie uświadomić, że bierzemy sobie partnera razem z jego dzieciństwem.
Rola ojca w wychowaniu dziecka — Tato, jesteś ważny — Podsumowanie
Drogi Tato, jeśli kiedykolwiek zwątpiłeś, czy jesteś potrzebny swojemu dziecku, zapamiętaj: JESTEŚ bardzo ważny. Twoja miłość, obecność, czas, który poświęcasz to najcenniejsze dary, jakie możesz dać swojemu synowi lub córce. Mama Cię nie zastąpi. Nie zrobi tego też dziadek. Nikogo nie da się zamienić, bo każdy rodzic wnosi coś unikalnego. Nie musisz być idealny. Nie istnieją idealni ojcowie ani idealne matki. I całe szczęście, bo dzieci wcale ich nie potrzebują. Dziecko potrzebuje prawdziwego człowieka za ojca, takiego, który bywa zmęczony, czasem coś przegapi, może popełni błąd, ale umie się do niego przyznać i przeprosić. Takiego, który przede wszystkim chce być blisko, stara się, jak potrafi najlepiej i kocha najmocniej na świecie.
Bycie tatą to podróż pełna wyzwań. Może nie zawsze wiesz, co robić, ale samo to, że Ci zależy, czyni Cię już wystarczająco dobrym ojcem. Uczysz się ojcostwa całe życie. Bądź obecny na co dzień. Odprowadzaj do przedszkola, czytaj bajki, przytulaj, pytaj: Jak minął dzień?. Twoje zaangażowanie i wysiłek to najlepszy prezent, jaki możesz podarować Twojemu dziecku. Zanim się obejrzysz, maluch dorośnie. Życzę Ci, byś mógł kiedyś powiedzieć: Byłem przy tym, widziałem jak rośnie, pomogłem mu/jej stać się tym, kim jest. To bezcenne uczucie.
Ojcostwo to nie rola drugoplanowa. To jedna z głównych ról życia. Dajesz swojemu dziecku siłę, poczucie wartości, wzorce, bezpieczeństwo i miłość. Masz wpływ na to, jakim stanie się człowiekiem. To ogromna odpowiedzialność, ale i ogromna satysfakcja. Jesteś ważny dla swojego dziecka. Jesteś jedynym w swoim rodzaju Tatą. I właśnie takiego Cię potrzebuje: kochającego, wystarczająco dobrego i obecnego.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania na temat roli ojca w życiu córki i syna
Czy rola ojca jest naprawdę aż tak ważna? Znam przypadki, gdzie dziecko wychowane bez taty wyrosło na porządnego człowieka.
Oczywiście, wiele dzieci wychowanych tylko przez mamę czy innych opiekunów wyrasta na wspaniałych ludzi. Obecność ojca pomaga w prawidłowym rozwoju dziecka. Tata wnosi do wychowania inną perspektywę. Dziecko czerpie korzyści z obu podejść wychowawczych. Brak ojca nie przekreśla szczęścia dziecka, ale oznacza, że jedno źródło wsparcia i wzorca jest nieobecne. Gdy brakuje taty, należy otoczyć malucha dodatkowymi męskimi wzorcami (dziadek, wujek, trener), by choć częściowo uzupełnić tę lukę.
Jestem tatą, ale dużo pracuję i mam mało czasu dla dziecka. Boję się, że przez to jestem wybrakowanym ojcem.
Wielu ojców ma podobne obawy. Pamiętaj, że liczy się jakość, a nie ilość. Nawet jeśli spędzasz z dzieckiem mniej godzin w ciągu dnia, możesz sprawić, że ten czas będzie wartościowy i zapadnie maluchowi w pamięci. Wprowadź małe rytuały: czytaj dziecku książkę na dobranoc każdego wieczoru, wstań 15 minut wcześniej, żeby zjeść razem śniadanie i porozmawiać przed pracą. Wykorzystuj weekendy: wycieczka do parku, gra w piłkę, wspólne robienie naleśników w niedzielny poranek. Dla dziecka codzienne czynności są cenne, jeśli tata jest przy nim i jest uważny. Bądź obecny. Odłóż telefon, skup się na rozmowie, wejdź w dziecięcy świat.
Jeśli masz możliwość, rozważ też czy praca ponad normę jest konieczna. Czasem warto poszukać balansu (np. jeden dzień w tygodniu wychodzić wcześniej, by zawieźć dziecko na basen). Dzieci szybko rosną i żadna praca nie zwróci Ci straconych wspomnień. Jeśli realia są takie, że czasu jest mało, nie obwiniaj się. Wykorzystuj to, czym dysponujesz. Kochające spojrzenie, kilka szczerych słów wsparcia, przytulenie i zainteresowanie możesz dać nawet w krótkiej codziennej rozmowie. Dziecko czuje, czy jest dla Ciebie ważne, nawet jeśli jesteś zapracowany.
Nie miałem dobrego wzorca ojca – mój tata był nieobecny/nie radził sobie. Boję się, że też będę złym ojcem. Co mogę zrobić?
Sam fakt, że zadajesz to pytanie, świadczy o tym, że zależy Ci na byciu dobrym tatą. To świetny początek. Wielu z nas uczy się rodzicielstwa czerpiąc z tego, jak sami byliśmy wychowani. Jeśli Twój ojciec nie był idealny, możesz czuć się niepewnie. Dobra wiadomość jest taka: wzorca ojcostwa można nauczyć się gdzie indziej. Masz świadomość, co było trudne w relacji z Twoim tatą. To cenna wiedza, bo wiesz, czego chcesz uniknąć.
Możesz obserwować innych ojców wokół (rodzina, przyjaciele). Podpatruj, jak oni radzą sobie z dziećmi, pytaj o radę. Sięgnij po książki, poczytaj blogi, zapisz się na warsztaty dla ojców. Coraz więcej mówi się o świadomym ojcostwie i są grupy ojcowskie, w których mężczyźni dzielą się swoim doświadczeniem. Możesz też rozważyć krótką terapię lub grupę wsparcia, by przepracować własne doświadczenia z dzieciństwa. To nie wstyd. W ten sposób możesz nie powielać błędów Twojego ojca.
Rozmawiaj z partnerką. Mama dziecka jest Twoim sojusznikiem, może ci dać cenne wskazówki (kobiety często mają więcej instynktu w opiece nad maluchem, korzystaj z tego). Nie jesteś skazany na bycie takim jak Twój ojciec. Samo postanowienie chcę inaczej wiele znaczy. Buduj z dzieckiem własną relację, słuchaj go, okazuj miłość i nie bój się, że coś zepsujesz. Każdy czasem popełnia błędy, ale miłość i szczerość wiele naprawiają. Twoje dziecko na pewno doceni, że się starasz.
Czasami nie zgadzam się z moją partnerką co do metod wychowawczych. Boję się, że dziecko to widzi. Jak to rozwiązać, żeby nie zaszkodzić maluchowi?
Różnice zdań między rodzicami są normalne. Każdy z Was jest innym człowiekiem, macie różne doświadczenia i podejścia. Starajcie się nie kłócić o wychowanie przy dziecku. Jeśli macie odmienne opinie, przedyskutujcie je na osobności, na spokojnie, gdy dziecko nie słyszy. Poszukajcie kompromisu albo ustalicie, czyja metoda w danej sprawie wydaje się lepsza. Prezentujcie wspólny front. Np. jeśli mama coś postanowiła, tata powinien to uszanować przy dziecku i odwrotnie. Gdy jesteście sami, możesz powiedzieć: Wiesz co, może następnym razem zrobimy inaczej, bo ja to widzę odmiennie….
Kluczem jest komunikacja i szacunek między Wami jako partnerami. Macie wspólny cel: dobro dziecka. Jeśli coś was różni w podejściu (np. jeden jest bardziej surowy, drugi bardziej pobłażliwy), spróbujcie spojrzeć na to z perspektywy malucha i wypracować złoty środek. Dziecko widząc, że potraficie dojść do porozumienia, uczy się negocjacji i kompromisu.
Źródła:
nofluffjobs.comnofluffjobs.com
Grafika: pixabay.com
Przeczytaj też:
Misja niemożliwa czy najlepsza decyzja życia? – Historia ojca, który zaryzykował, Formalności po urodzeniu dziecka – Co musisz wiedzieć jako świeżo upieczony rodzic?, Opieka nad dzieckiem po rozwodzie, Jak powiedzieć dziecku o rozwodzie?, Przywileje rodziny zastępczej, Ojcostwo po rozwodzie – jak odnaleźć się w nowej roli i zachować więź z dzieckiem?
