TL;DR – skoki rozwojowe u dzieci
- Skoki rozwojowe to okresy intensywnego dojrzewania układu nerwowego dziecka, po których pojawiają się nowe umiejętności.
- W 1. roku życia występuje 7 skoków rozwojowych, a kolejne przypadają m.in. na 15., 18. i 24. miesiąc.
- Artykuł jest dla rodziców niemowląt i małych dzieci, którzy chcą zrozumieć zachowanie malucha i reagować spokojniej.
- Wiedza o skokach rozwojowych pomaga zmniejszyć stres, lepiej wspierać dziecko i odróżnić rozwój od choroby.
- Aktualizacja: 14.01.2026.
Czekasz na pierwszy świadomy uśmiech malucha? Zastanawiasz się, kiedy Twoje dziecko wyda pierwsze dźwięki lub postawi pierwsze kroki? Są to chwile, które rodzice zapamiętają na zawsze. Niestety okres niemowlęcy to nie bułka z masłem. To radosny, a jednocześnie niecko skomplikowany czas zarówno dla maluszka, jak i dla rodziców. Małe dzieci pokonują kamienie milowe w swoim tempie. Nazywa się je skokami lub kryzysami rozwojowymi. W ciągu pierwszych 12 miesięcy jest ich aż 7. Każdy kolejny burzliwy okres jest dłuższy od poprzedniego. Poznaj kalendarz skoków rozwojowych.
Czym są skoki rozwojowe?
Skok rozwojowy to okres intensywnego dojrzewania mózgu, podczas którego dziecko zaczyna inaczej postrzegać świat. Dla malucha oznacza to ogromną zmianę: nowe bodźce, nowe emocje i nowe umiejętności. Rodzice powinni się przygotować na: więcej płaczu, potrzeby bliskości i chwil zwątpienia.
W praktyce wygląda to tak: dziecko, które do tej pory spało spokojnie, nagle często się budzi. Maluch domaga się noszenia, reaguje płaczem na rozłąkę i bywa rozdrażniony. Tak wygląda adaptacja mózgu do nowego poziomu rozwoju.
The wonder weeks – Franciscus Plooij i Hetta van de Rijt przeprowadzili badania nad rozwojem dzieci
Franciscus Xaverius (Frans) Plooij to holenderski biolog behawioralny. Był profesorem na Uniwersytecie w Groningen. Razem ze swoją żoną Hetty van de Rijt (psycholog i antropolog) przeprowadził w Tanzanii badania. Małżeństwo obserwowało szympansy żyjące na wolności. Zaobserwowali oni wśród niemowląt „okresy regresji”. W tych momentach małe zwięrzęta potrzebowały m. in. większego kontaktu fizycznego ze swoją mamą.
Po tym czasie u maluszków zaobserwowano nowe umiejętności. Podobne wnioski miał Robert Horwich, który prowadził niezależne badania. W rezultacie przeprowadzono badania, by ustalić, czy analogiczne zachowania mają miejsce u ludzi.
Odkryto 10 kamieni milowych rozwoju. Występują one w ciągu 20 pierwszych miesięcy życia człowieka. Badania opublikowano w 1992 roku. Co ciekawe, C de Weerth przeprowadziła badanie uzupełniające wśród czworga dzieci. Jej badania nie nie potwierdziły badań biologa. Wyniki opublikowano 6 lat później.
Mimo licznych afer badania nad skokami rozwojowymi prowadzono dalej. Kolejne wyniki potwierdzały istnienie kroków milowych w rozwoju maluchów. Ta wiedza przydaje się rodzicom na co dzień. Świadomość tego, co się dzieje z niemowlakiem, ułatwia opiekę.
Skoki rozwojowe
W 1. roku życia rozwija się w bardzo szybkim tempie. Bardzo często maluch z dnia na dzień nabywa nowych umiejętności. Zmieniają one drastycznie jego dotychczasowe życie.
Niemowlęta przechodzą siedem skoków rozwojowych. W tych okresach intensywnie rozwija się ich układ nerwowy. Maluch zdobywa nowe umiejętności i poznaje świat. Poszczególne etapy rozwoju są bardzo stresujące zarówno dla dziecka, jak i dla rodziców. Niemowlę płacze, marudzi, jest rozdrażnione i nie chce jeść. Bardzo często maluszek ma problemy ze snem. Towarzyszy mu lęk separacyjny. Potrzebuje bliskości rodziców. Jeśli nie możesz go uspokoić, skonsultuj się z pediatrą. Lekarz oceni czy wspomniane objawy są związane ze skokiem rozwojowym, czy są objawem choroby.
Każdy skok rozwojowy jest dłuższy od poprzedniego. Ile trwają skoki rozwojowe? Ich długość uzależniona jest indywidualną sprawą. U niektórych maluchów trwają kilka dni, a u innych kilka tygodni.
Z badań wynika, że moment występowania poszczególnych skoków rozwojowych jest uzależniony od rozwoju mózgu dziecka w okresie prenatalnym. Wcześniaki przechodzą je później niż niemowlęta, które urodziły się w terminie. Nie porównuj dzieci. Czasami wystarczy trochę poczekać, aby pociecha zdobyła nowe umiejętności. Możesz dodatkowo stymulować rozwój malucha poprzez zabawę. Jeśli jednak masz wątpliwości, skonsultuj się z pediatrą.
Kalendarz skoków rozwojowych – tabela
| Skok | Wiek dziecka | Objawy | Nowe umiejętności | Wskazówki |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 5. tydzień | płacz, nadwrażliwość | uśmiech, reakcje na bodźce | bliskość |
| 3 | 11–12 tydz. | rozdrażnienie | chwytanie, głużenie | zabawy sensoryczne |
| 5 | 22 tydz. | lęk separacyjny | siadanie, manipulacja | rutyna |
| 7 | 41–46 tydz. | frustracja | chodzenie, naśladowanie | cierpliwość |
Zmiany rozwojowe dziecka – Jak się przygotować do nich przygotować?
Bardzo często małe dzieci nie opuszczają swojej mamy na krok. Chcą się przytulać. Uspokajają się tylko wtedy, gdy są przystawione do piersi lub znajdują się w objęciach. Kiedy rodzic na chwilę odejdzie, wybuchają głośnym płaczem. Bardzo trudno jest je uciszyć. Taki stan może utrzymywać się nawet kilka tygodni. Taka sytuacja jest bardzo stresująca dla wszystkich domowników. Czasem wszystko mija po kilku dniach. Nie ma żadnej reguły, dlatego warto się odpowiednio przygotować na kryzys niemowlaka.
W tym czasie niezbędne jest wsparcie wszystkich członków rodziny. Dobrym pomysłem jest odciążenie gospodyni. Wykonanie za nią domowych obowiązków będzie na wagę złota. Opieka nad dzieckiem to ciężka praca. Przedłużająca się huśtawka emocjonalna niemowlaka prowadzi do przemęczenia, frustracji, a nawet depresji u niektórych mam. Malec wyczuwa zły nastrój. To niestety wzmacnia u niego lęk. Zadbaj o wypoczynek partnerki.
W niektórych sytuacjach pomaga smoczek albo chusta. Warto je mieć w pobliżu. Możesz też spróbować innych metod:
- pokołysać dziecko w wózku,
- włączyć spokojną muzykę,
- wyjść na spacer.
Uzbrój się w cierpliwość i znajdź właściwy sposób. Zaufaj sobie i swojej intuicji.
Skok rozwojowy w pierwszym roku życia
W 1. roku życia niemowlak przechodzi aż przez 7 burzliwych okresów. Rozwija swoje zdolności poznawcze oraz ruchowe. Kiedy możesz się ich spodziewać? Dowiedz się, jakie umiejętności nabędzie Twoje dziecko. Podane niżej terminy są orientacyjne.
Pierwszy skok rozwojowy można zauważyć około 5. tygodnia życia. Niemowlę zaczyna się uśmiechać, staje się bardziej aktywne, krócej drzemie. W tym czasie zauważysz pierwsze łzy. Do tej pory Twoja pociecha płakała na sucho. Co więcej, maluszek zaczyna bardziej interesować się otoczeniem. Intensywnie odbiera bodźce. To z kolei budzi u niego niepokój.
Drugi skok rozwojowy przypada na 7–9. tydzień po urodzeniu. Niemowlę zaczyna podnosić główkę. Wymachuje rączkami i kopie nóżkami. Maluszek umie trzymać małe zabawki, wydaje krótkie dźwięki oraz rozpoznaje twarze domowników.
Trzeci skok rozwojowy ma miejsce w 11–12. tygodniu życia. Dziecko świadomie chwyta zabawki. Zaczyna piszczeć i głużyć. Poznaje świat za pomocą smaku. Wszystko wkłada do buzi, nawet palce stóp. Rozróżnia natężenie światła oraz barwę głosu.
Czwarty skok rozwojowy przypada na 14. tydzień. U niektórych maluchów zachodzi dopiero w 19. tygodniu. Maluch upuszcza zabawki, by sprawdzić, jakie dźwięki wydają poszczególne przedmioty. Próbuje pełzać, rzadziej raczkować. Ćwiczy komunikację. Oznajmia, kiedy jest najedzony, odpychając butelkę, łączy sylaby. W ten sposób ćwiczy. Nie jest to jeszcze mowa. Niektóre dzieci reagują na swoje imię i rozpoznają swoje odbicie w lustrze.
Piąty skok rozwojowy zazwyczaj ma miejsce w 22. tygodniu. Dziecko staje się bardziej nieufne wobec otoczenia. Decyduje, do kogo się uśmiechnie i z kim zostanie. Gdy opiekun wyjdzie z pomieszczenia, maluszek czuje się opuszczony. Nie rozumie tego, że mama lub tata za chwilę wróci. Z tego powodu wybucha płaczem. Lęk separacyjny to jedyny negatywny aspekt tego okresu.
Dziecko rozwija swoje umiejętności manualne. Ściąga skarpetki, wkłada zabawki do pudełka, żeby za chwilę je wyciągnąć. Niemowlak chętniej skupia swoją uwagę na obrazkach znajdujących się w książce. Wolniej się nudzi podczas czytania bajek. Powoli zaczyna samodzielnie siadać.
Szósty skok rozwojowy pojawia się około 40. tygodnia życia. Jest to przełom 9. i 10. miesiąca. Eksperci podkreślają, że od tego momentu rozwija się inteligencja. Zadbaj o wszechstronny rozwój. Poświęcaj dziecku dużo uwagi. Niemowlęta na tym etapie rozróżniają przedmioty. Potrafią wskazać do czego służą. Dzielą świat na kategorie. Chętnie przejmują inicjatywę. Chcą przewodniczyć w zabawie. Manifestują swoje nastroje.
Siódmy skok rozwojowy występuje między 41. a 46. tygodniem. Maluszek rozumie ciąg przyczynowo-skutkowy. Chętnie naśladuje członków rodziny oraz zwierzęta. Powtarza czynności oraz wydaje odgłosy. Powoli stawia pierwsze kroki. Rozumie znaczenie słowa nie. Potrafi go użyć we właściwym kontekście. Maluszek wspina się na kanapę i zchodzi z niej tyłem.
W 1. roku życia to najbardziej intensywny czas, podczas którego niemowlak nabywa wiele różnych umiejętności. Poznaje siebie oraz odkrywa otaczający go świat. Uczy się raczkować, stawiać pierwsze kroki, chwytać oraz gaworzyć. Zwiększają się jego zdolności poznawcze oraz rozwijają zmysły. Powoli rozumie to, co się dzieje wokół niego. Wyciąga wnioski.
W kolejnych miesiącach maluch uczy się chodzić. Biega, wspina się i skacze. Następuje rozwój mowy. Z biegiem czasu coraz lepiej komunikuje się ze światem. Sam się ubiera, spożywa posiłki, kontroluje potrzeby fizjologiczne. Każdego dnia doskonali swoje umiejętności oraz nabywa nowych kompetencji. Pociecha staje się prawdziwym powodem do dumy dla swoich rodziców. Sprawia ogromną radość swoim bliskim.
Skok rozwojowy w drugim roku życia
Skok rozwojowy w drugim roku życia wymaga wiele cierpliwości od rodziców. Dziecko ciągle intensywnie się rozwija. Poznaje otaczający go świat. Uczy się nowych rzeczy. Przed wystąpieniem kolejnych okien rozwojowych zaobserwujesz spadek nastroju, problemy ze snem, niechęć do jedzenia albo nieustanne zwracanie na siebie uwagi. Czasem niektóre przemiany są niezauważalne.
Skok rozwojowy po 1. roku życia
Większość maluchów samodzielnie stawia kroki. Pociechy segregują zabawki i wykonują proste polecenia. Komunikują się za pomocą krótkich wyrazów. Bardzo dużo rozumieją.
Skok rozwojowy: 15. miesiąc
Maluchy sprawnie chodzą. Pokonują schody z pomocą dorosłych. Żegnają się, machając dłonią. Powoli nazywają domowników.
Skok rozwojowy: 18. miesiąc
Dziecko zaczyna biegać i wspinać się na meble. Z łatwością przenosi przedmioty w różne miejsca. Pomaga rodzicom. Zaczyna komunikować swoje potrzeby fizjologiczne. Szybko zapamiętuje wyrazy dźwiękonaśladowcze. Wymawianie ich sprawia mu ogromną frajdę. To świetny sposób na zabawy z dziećmi w tym wieku. Pociecha powolutku powtarza krótkie wyrazy.
Skok rozwojowy: 24 miesiąc
Ten okres może trwać od 18. miesiąca. Bunt dwulatka to trudny moment w rozwoju, z którym trzeba sobie poradzić. Dziecko chce samo o wszystkim decydować. Pokazuje swoją niezależność. Wspieraj go w byciu samodzielnym. Zachowuj zdrowy rozsądek. Koniecznie wyznaczaj granice.
Własne ciało jest bardzo atrakcyjne dla dwulatka. Maluch lubi dotykać różnych części ciała. Dostrzega różnice płci. Doskonale rozumie relacje między poszczególnymi członkami rodziny. Nie potrafi się jeszcze bawić z rówieśnikami. To niestety przyczynia się do powstawania konfliktów na placu zabaw i w domu.
Malec niechętnie dzieli się zabawkami w tym wieku. Woli bawić się sam lub z dorosłymi, którzy wykonują jego polecenia. Popychanie, wyrywanie przedmiotów z rąk, a nawet bicie nie oznacza w tym przypadku złych intencji. W ten sposób dziecko walczy o swoje. Bardzo ważna jest tu reakcja opiekunów, którzy powinni ze spokojem tłumaczyć, że trzeba się dzielić z innymi.
Skoki rozwojowe w 3. roku życia
Pociecha doskonali nabyte wcześniej umiejętności. Intensywnie rośnie i zdobywa wiedzę. Nieustannie uczy się nowych rzeczy. Jest bardzo ciekawa świata. Lepiej radzi sobie z chwytem. Zaczyna poprawnie trzymać kredki oraz długopis. Rysowanie oraz kolorowania sprawia jej coraz większą przyjemność. Prace plastyczne wykonuje z coraz większą starannością.
Trzylatek ubiera się samodzielnie. Trzeba mu jeszcze pomóc przy wiązaniu sznurówek, zapinaniu zamka lub guzików. Maluch kontroluje potrzeby fizjologiczne. Świadomie korzysta z toalety. Dziecko nabywa nowych kompetencji społecznych, a także sprawniej się komunikuje.
W życiu dziecka ważny jest również ruch. Trzylatek uwielbia biegać oraz skakać. Skok przez przeszkodę sprawia mu wielką frajdę. Wiele czynności wykonuje w biegu. Jest bardzo aktywny. Nadal ważni są dla niego rodzice. Chętnie spędza z nimi czas. W trudnych momentach wymaga ogromnego wsparcia oraz cierpliwości. Gdy czuje się bezpieczne, łatwiej znosi zmiany.
Skoki rozwojowe – o czym warto pamiętać?
Każde dziecko inaczej przechodzi skok rozwojowy. Wynika to przyczyn genetycznych i środowiskowych. Bardzo istotny jest tu charakter malucha. Nie porównuj pociechy z innymi rówieśnikami. Burzliwy etap rozwoju może pojawić się nieco wcześniej lub trochę później. Zachowaj czujność. Jeżeli zaobserwujesz brak postępów przez dłuższy czas, skontaktuj się z lekarzem. Pediatra oceni, czy dziecko odpowiednio się rozwija. W razie potrzeby skieruje malca do specjalisty. W niektórych przypadkach rehabilitacja w zupełności wystarcza.
Jak przygotować się na skok rozwojowy dziecka?
Najważniejsze w tym czasie jest zrozumienie i wsparcie. Skoki rozwojowe są wyzwaniem dla rodziców. Zadbaj o sen, pomoc bliskich i obniżenie oczekiwań wobec siebie. Dziecko wyczuwa emocje opiekuna.
HOW-TO: Jak wspierać dziecko w czasie skoku rozwojowego
- Zauważ zmiany i nazwij je
Zwróć uwagę na sygnały takie jak nagły płacz, problemy ze snem, wzmożona potrzeba bliskości czy rozdrażnienie. Samo uświadomienie sobie, że to może być skok rozwojowy, obniża napięcie i pozwala reagować spokojniej. Dziecko nie robi tego „przeciwko Tobie” – jego mózg intensywnie się rozwija.
- Zapewnij dziecku poczucie bezpieczeństwa
W czasie skoku rozwojowego dziecko szczególnie potrzebuje bliskości fizycznej i emocjonalnej. Noszenie, przytulanie, karmienie na żądanie czy wspólne zasypianie (jeśli jest to dla Was komfortowe) pomagają maluchowi poradzić sobie z nadmiarem bodźców. To nie „rozpieszczanie”, ale biologiczna potrzeba.
- Zachowaj rutynę dnia
Rutyna daje dziecku przewidywalność, która obniża stres. Stałe pory snu, posiłków, spacerów i kąpieli pomagają układowi nerwowemu się regulować. Nawet jeśli dziecko protestuje, znane schematy działają uspokajająco na poziomie biologicznym.
- Stymuluj rozwój, ale bez presji
Podczas skoku rozwojowego dziecko chłonie świat, dlatego warto proponować proste zabawy sensoryczne, rozmowę, śpiewanie czy czytanie. Unikaj jednak nadmiaru bodźców i oczekiwań. Rozwój nie przyspieszy od intensywniejszego treningu, a nadmiar wrażeń może pogłębić frustrację.
- Dbaj o siebie jako rodzic
Zmęczony, przebodźcowany dorosły ma mniejsze zasoby emocjonalne. Poproś o pomoc partnera lub bliskich, zrób przerwę, jeśli to możliwe. Twoje emocje mają realny wpływ na dziecko – spokojny opiekun to spokojniejsze dziecko.
- Obserwuj, ale nie porównuj
Każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Porównywanie z rówieśnikami lub „kalendarzem idealnym” często generuje niepotrzebny stres. Skoki rozwojowe mogą pojawić się wcześniej lub później i nadal mieścić się w normie.
- Reaguj, gdy coś Cię niepokoi
Jeśli objawy utrzymują się bardzo długo, nasilają się lub towarzyszą im inne symptomy (np. gorączka, brak przyrostu masy ciała), skonsultuj się z pediatrą. Intuicja rodzica jest ważna – lepiej zapytać niż się zamartwiać.
Podsumowanie: Skoki rozwojowe u dzieci w 1. roku życia i w następnych latach
Podczas każdego skoku rozwojowego maluszek nabywa nowych umiejętności. Każdy etap przybliża go do samodzielności. Pamiętaj, że poznawaniu siebie i świata towarzyszy lęk, brak apetytu lub problemy ze snem. Zastanawiasz się, jak pomóc dziecku w osiągnięciu kamieni milowych? Wykaż się ogromną cierpliwością, wyrozumiałością i zachowaj spokój. Wspieraj malucha. Kiedy pociecha poczuje się bezpiecznie, przestanie być marudna oraz płaczliwa.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o skoki rozwojowe
Skoki rozwojowe mogą trwać od kilku dni do nawet kilku tygodni. Długość zależy od indywidualnego tempa rozwoju dziecka oraz intensywności zmian w układzie nerwowym. Każdy kolejny skok bywa zwykle dłuższy i bardziej wymagający.
Tak, każde dziecko przechodzi etapy intensywnego rozwoju mózgu, choć nie zawsze są one równie wyraźne. U jednych dzieci objawy są bardzo zauważalne, u innych niemal niezauważalne. Brak „klasycznego” kryzysu nie oznacza, że rozwój nie zachodzi.
Tak, bardzo często skoki rozwojowe wiążą się z pogorszeniem snu. Dziecko może częściej się wybudzać, krócej spać w dzień lub mieć trudności z zasypianiem. Wynika to z intensywnej pracy mózgu i przetwarzania nowych informacji.
Skok rozwojowy zwykle nie wiąże się z gorączką, wymiotami ani pogorszeniem ogólnego stanu zdrowia. Jeśli dziecko jest marudne, ale je, oddaje mocz i nie ma objawów infekcji, najczęściej jest to rozwój. W razie wątpliwości zawsze warto skonsultować się z lekarzem.
Tak, u wcześniaków bierze się pod uwagę wiek korygowany, a nie metrykalny. Oznacza to, że skoki rozwojowe mogą pojawić się później niż u dzieci urodzonych o czasie. Jest to całkowicie normalne i nie świadczy o opóźnieniu rozwoju.
Nie, skoku rozwojowego nie da się przegapić ani zatrzymać. Nawet jeśli objawy są łagodne, zmiany w mózgu dziecka i tak zachodzą. Skoki nie wymagają specjalnych ćwiczeń. Dziecko rozwija się naturalnie.
Aplikacje oparte na koncepcji Wonder Weeks mogą być pomocne jako wskazówka orientacyjna, ale nie należy traktować ich jak wyroczni. Rozwój dziecka jest indywidualny i nie zawsze mieści się w konkretnych tygodniach. Najważniejsza jest obserwacja własnego dziecka.
Czasami nowe umiejętności pojawiają się stopniowo, a nie z dnia na dzień. Jeśli jednak przez dłuższy czas nie widać postępów lub pojawia się regres, warto skonsultować się z pediatrą lub specjalistą rozwoju dziecka. Wczesne wsparcie często daje bardzo dobre efekty.
Jeśli dziecko nie reaguje na bodźce, traci wcześniej nabyte umiejętności, nie nawiązuje kontaktu wzrokowego lub rozwój znacząco odbiega od norm, należy skonsultować się z lekarzem. Wczesna diagnoza pozwala szybko wdrożyć odpowiednie wsparcie i uspokoić rodziców.
Co jeszcze warto wiedzieć?
Rozwój dziecka zależy od temperamentu, relacji, środowiska i poczucia bezpieczeństwa. Skoki rozwojowe to proces, nie wyścig. Największym wsparciem dla dziecka jest spokojny, dostępny emocjonalnie dorosły.
Źródła
- World Health Organization – Child Development
- NHS – Child Development Milestones
- Zero to Three – Early Childhood Development
Źródło grafiki: https://pixabay.com
Przeczytaj też: Kiedy najgorszy skok rozwojowy?, Po czym poznać, że dziecko ma skok rozwojowy? Jak oduczyć dziecko spania z rodzicami?, Czy roczny maluch powinien już spać samodzielnie w swoim pokoiku? i Kiedy przychodzi czas na zmianę łóżeczka na łóżko dla większego malucha?
[…] Skoki rozwojowe u dzieci w 1. roku życia i w następnych latach […]
[…] też:Skoki rozwojowe u dzieci w 1. roku życia i w następnych latach, Po czym poznać, że dziecko ma skok rozwojowy? Jak oduczyć dziecko spania z rodzicami?, Czy […]