Czy można być na macierzyńskim i pracować?

Narodziny dziecka to jeden z najbardziej poruszających momentów w życiu. To czas, w którym pojawia się wiele pytań. Zwłaszcza jedno z tych trudniejszych: Czy da się pogodzić opiekę nad noworodkiem z pracą? Czy prawo na to pozwala? Jak wygląda to w praktyce? Czy można być na macierzyńskim i pracować?

Jako mama, która przechodziła tę drogę w dwóch różnych krajach, chcę podzielić się z Tobą nie tylko przepisami, ale przede wszystkim — realnym doświadczeniem. W Polsce pracowałam na umowie zlecenie podczas 4-miesięcznego urlopu macierzyńskiego. Łączyłam opiekę nad maleństwem z pracą zdalną, testując swoje granice i organizację czasu w nowej rzeczywistości. W Niemczech zetknęłam się z zupełnie innym systemem, który daje matkom więcej przestrzeni i wsparcia, ale jednocześnie stawia inne warunki.

Każdy kraj ma swoje zasady, ale jedno pozostaje niezmienne: macierzyństwo nie musi oznaczać zawodowego zatrzymania. Można – krok po kroku, we własnym tempie – znaleźć drogę, która pozwoli łączyć bycie mamą z rozwojem zawodowym. W kolejnych akapitach pokażę Ci, jak to wygląda od strony formalnej i praktycznej. Każda z nas ma prawo wybierać swoją ścieżkę niezależnie od tego, czy marzy o czasie tylko dla dziecka, czy też chce połączyć opiekę z pracą.

Czy można dorobić na urlopie macierzyńskim?

Odpowiedź na pytanie „czy można być na urlopie macierzyńskim i pracować?” nie jest czarno-biała. Wszystko zależy od kilku elementów: kraju, w którym przebywasz, formy zatrudnienia oraz przepisów regulujących łączenie pracy zarobkowej z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego.

W Polsce zasada ogólna brzmi tak: Jeśli otrzymujesz zasiłek macierzyński, nie możesz wykonywać pracy zarobkowej, która podlega obowiązkowi ubezpieczeń społecznych, czyli tej samej, na podstawie której ten zasiłek jest wypłacany. Co to oznacza w praktyce? Jeśli jesteś zatrudniona na umowę o pracę i korzystasz z urlopu macierzyńskiego, nie możesz w tym samym czasie wrócić do pracy u tego pracodawcy – nawet na część etatu.

Są inne możliwości, z których wiele mam z powodzeniem korzysta:

• umowa cywilnoprawna u innego pracodawcy – możesz legalnie podjąć pracę na zlecenie lub o dzieło, o ile zawierasz ją z inną firmą niż ta, w której jesteś zatrudniona na etacie,
• własna działalność gospodarcza – możesz ją prowadzić w czasie urlopu macierzyńskiego, pod warunkiem, że nie wykonujesz osobiście pracy, która stanowiłaby podstawę do ubezpieczenia,
• praca twórcza, naukowa, dydaktyczna – taka forma aktywności jest również dozwolona, jeśli nie narusza przepisów o zasiłku.

Z własnego doświadczenia wiem, że umowa zlecenie w trakcie urlopu macierzyńskiego była dla mnie idealnym rozwiązaniem. Pozwoliła mi pozostać w kontakcie z branżą, realizować się zawodowo i jednocześnie spędzać wartościowy czas z moim dzieckiem. Wierzę w to, że czas macierzyństwa nie musi być zawodową pustką. To może być czas przemyślanych decyzji, nowych możliwości i elastycznego budowania swojej przyszłości – na Twoich zasadach.

Urlop macierzyński w Niemczech – czy można pracować?

System macierzyński w Niemczech różni się od polskiego. Już na starcie widać inne podejście do troski o mamę i jej potrzeby — zarówno przed, jak i po porodzie. Urlop macierzyński w Niemczech, czyli Mutterschutz, rozpoczyna się 6 tygodni przed planowanym terminem porodu (datą wpisaną w kartę ciąży) i trwa 8 tygodni po porodzie. W przypadku porodu mnogiego lub przedwczesnego ten okres wydłuża się do 12 tygodni.

Najważniejsze? Po porodzie obowiązuje tzw. Beschäftigungsverbot, czyli bezwzględny zakaz pracy. To czas przeznaczony na regenerację, odpoczynek i wejście w nową rolę z pełną uważnością. W tym okresie mama otrzymuje Mutterschaftsgeld (zasiłek macierzyński) wypłacany przez kasę chorych oraz dodatkowe wyrównanie od pracodawcy.

A co dalej? Po zakończeniu tego etapu masz trzy opcje:

• powrót do pracy – możesz wrócić na pełen etat, jeśli czujesz się gotowa,
• Elternzeit – urlop wychowawczy, który możesz wykorzystać aż do ukończenia przez dziecko 3. roku życia,
• praca na część etatu w trakcie Elternzeit – możesz łączyć opiekę nad dzieckiem z pracą, ale maksymalnie 30 godzin tygodniowo.

Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć: ta elastyczność to ogromny plus niemieckiego systemu. Ja zdecydowałam się na pracę przez 10 godzin tygodniowo. To pozwoliło mi pozostać aktywną zawodowo, nie tracąc bliskości i uważności na potrzeby mojego dziecka. Dzięki temu nie musiałam wybierać między „być mamą” a „być aktywna zawodowo”. Mogłam być i tym, i tym – w tempie, które było dobre dla nas obojga.

Urlop macierzyński a praca u innego pracodawcy

W Polsce podczas urlopu macierzyńskiego masz możliwość podjęcia pracy u innego pracodawcy, ale pod pewnymi warunkami. To rozwiązanie daje elastyczność, ale wymaga ważności na kilka istotnych kwestii. Praca nie może kolidować z opieką nad dzieckiem. To nadal Twój główny obowiązek w tym czasie. Istotny jest rodzaj umowy. Jeśli jesteś na urlopie macierzyńskim z tytułu umowy o pracę, nie możesz podjąć innej pracy na etacie. Możesz natomiast pracować na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło.

Jeśli rozważasz podjęcie pracy podczas urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego, skonsultuj się z doradcą prawnym lub specjalistą od prawa pracy. Dlaczego? By uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek: np. utraty prawa do zasiłku, problemów z ubezpieczeniem społecznym czy nieporozumień z urzędem skarbowym. Twój rozwój jest ważny, ale jeszcze ważniejsze jest, aby budować go świadomie — na solidnych, legalnych podstawach.

Pobieranie zasiłku macierzyńskiego a umowa cywilnoprawna

W Polsce umowy cywilnoprawne – czyli umowa zlecenie i umowa o dzieło – dają największą elastyczność dla mam na urlopie macierzyńskim. Jeśli korzystasz z urlopu z tytułu umowy o pracę, możesz jednocześnie podjąć pracę na podstawie jednej z tych umów u innego pracodawcy. To świetne rozwiązanie, które pozwala zachować aktywność zawodową bez rezygnowania z opieki nad dzieckiem.

Jeśli podejmujesz pracę na zlecenie podczas urlopu macierzyńskiego, musisz być objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Ale uwaga: nie musisz opłacać składek na ubezpieczenia społeczne, jeśli złożysz oświadczenie, że jesteś już objęta tym ubezpieczeniem z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Miej się na baczności.

Umowa o dzieło bardziej elastyczna opcja. Nie wymaga odprowadzania żadnych składek na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne. Bardzo dobrze sprawdza się przy projektach twórczych, zleceniowych, gdy nie chcesz angażować się na stałe.

Czy można jednocześnie pobierać zasiłek macierzyński i pracować u dotychczasowego pracodawcy?

W Polsce zasada jest dość jasna: podczas urlopu macierzyńskiego nie możesz pracować u tego samego pracodawcy, u którego przebywasz na urlopie i jednocześnie pobierać zasiłek macierzyński.
Ale, jak to często bywa, są pewne wyjątki, które dają odrobinę więcej elastyczności. Praca zdalna w niepełnym wymiarze jest możliwa w przypadku urlopu rodzicielskiego (a nie macierzyńskiego). Wtedy Twój zasiłek jest proporcjonalnie zmniejszany w zależności od liczby przepracowanych godzin. Ponadto możesz brać udział w szkoleniach i programach rozwojowych organizowanych przez Twojego pracodawcę. To pozwala podnosić kwalifikacje bez naruszania zasad pobierania zasiłku.

Urlop macierzyński w Polsce: umowa o pracę czy umowa zlecenie? – Co wybrać?

Wybór między umową o pracę a umową zlecenie przed przejściem na urlop macierzyński wpływa na Twoje finanse, bezpieczeństwo i elastyczność w pierwszych miesiącach życia dziecka. Przyjrzyj się obu opcjom z szerszej perspektywy, by świadomie podjąć najlepszą dla siebie decyzję.

Umowa o pracę to przede wszystkim stabilność i ochrona

Gwarantuje zasiłek macierzyński przez cały okres urlopu macierzyńskiego. Daje pewność powrotu do pracy na to samo lub równorzędne stanowisko. Chroni przed zwolnieniem w czasie ciąży i urlopu macierzyńskiego. Daje możliwość skorzystania z urlopu rodzicielskiego po zakończeniu macierzyńskiego.

Umowa zlecenie daje inne korzyści

Zyskujesz większą elastyczność w organizacji czasu pracy. Możesz współpracować z kilkoma zleceniodawcami jednocześnie. Masz mniej formalności do załatwienia przy rozpoczęciu i zakończeniu współpracy.

Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć jedno: najbezpieczniejszym rozwiązaniem przed porodem jest zatrudnienie na umowę o pracę. Daje ona finansowe i prawne poczucie stabilności, a także dostęp do wszystkich przywilejów związanych z urlopem macierzyńskim i rodzicielskim. Dopiero potem – już w trakcie urlopu – warto rozważyć dodatkową, elastyczną pracę na umowę zlecenie u innego pracodawcy. Dzięki temu możesz zachować kontakt z rynkiem, rozwijać się zawodowo i działać we własnym rytmie — bez rezygnacji z czasu z dzieckiem.

Czy można być na macierzyńskim i pracować? – Podsumowanie

Niezależnie od obowiązujących przepisów, najważniejsze jest znalezienie takiego rytmu, który będzie dobry dla Ciebie i Twojej rodziny. Pierwszy rok życia dziecka to wyjątkowy czas pełen bliskości, małych cudów i chwil, które się już nie powtórzą. Jeśli zdecydujesz się na pracę podczas urlopu macierzyńskiego, zadbaj o to, by nie odbywało się to kosztem jakości wspólnego czasu z maluchem. Tu nie chodzi o rezygnację z siebie, ale o uważność i balans.

Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć, że praca w małym wymiarze godzin w tym czasie była dla mnie czymś więcej niż tylko zawodowym obowiązkiem. To były realne korzyści:

• stały kontakt z branżą,
• poczucie finansowej niezależności,
• przełamanie codziennej rutyny,
• rozwój zawodowy.

Macierzyństwo i rozwój zawodowy nie muszą się wykluczać. Można je połączyć świadomie i w zgodzie ze sobą. Najważniejsze, by ta decyzja była Twoja.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania przez kobiety w ciąży i na urlopie macierzyńskim

Grafika: pixabay

Przeczytaj też: Czy na macierzyńskim można studiować?, Czy na urlopie macierzyńskim można się szkolić?, Jak łączyć macierzyństwo z pracą na własnych zasadach?