Urlop macierzyński po urodzeniu martwego dziecka

Strata dziecka to jedno z najtrudniejszych doświadczeń, jakie może spotkać rodziców. W tak bolesnym momencie kwestie prawne wydawają się drugorzędne, jednak znajomość praw pracowniczych i świadczeń jest istotna. W niniejszym artykule omówimy kompleksowo zagadnienia związane z urlopem macierzyńskim po urodzeniu martwego dziecka lub poronieniu, w oparciu o aktualny stan prawny w Polsce. Wyjaśnimy, kiedy przysługuje urlop macierzyński, jakie dokumenty należy uzyskać oraz jakie świadczenia finansowe mogą otrzymać rodzice w tej trudnej sytuacji.

Urlop macierzyński a zgon dziecka

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, w przypadku gdy dziecko urodzi się martwe lub umrze wkrótce po porodzie, matce przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego. Długość tego urlopu wynosi 8 tygodni (56 dni) od dnia porodu, niezależnie od tego, w którym tygodniu ciąży doszło do porodu, pod warunkiem, że dziecko urodziło się martwe po ukończeniu 22. tygodnia ciąży lub zmarło przy porodzie.

Podstawa prawna: art. 180 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy stanowi, że pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni w przypadku urodzenia martwego dziecka lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia.

Co istotne, urlop macierzyński w takiej sytuacji nie jest obowiązkowy. Matka może zdecydować, czy chce wykorzystać pełen wymiar urlopu, czy też wrócić wcześniej do pracy. Jeśli zdecyduje się na wcześniejszy powrót, musi złożyć pisemny wniosek do pracodawcy, jednak nie może powrócić do pracy przed upływem co najmniej 2 tygodni od dnia porodu.

Poronienie – czy istnieje prawo do urlopu macierzyńskiego?

W przypadku poronienia, uprawnienia pracownicze zależą od tygodnia ciąży, w którym doszło do jej przerwania:

• poronienie przed ukończeniem 22. tygodnia ciąży nie uprawnia do urlopu macierzyńskiego. W takiej sytuacji kobieta może skorzystać ze zwolnienia lekarskiego na ogólnych zasadach, w zależności od stanu zdrowia,
• poronienie po ukończeniu 22. tygodnia ciąży jest traktowane jako urodzenie martwego dziecka i uprawnia do 8-tygodniowego urlopu macierzyńskiego.

Granica 22. tygodnia ciąży wynika z definicji prawnej urodzenia żywego i martwego określonej w przepisach o aktach stanu cywilnego. Osobiście uważam to za krzywdzące. Dwa razy poroniłam przed 22 tygodniem i wiem, przez co przechodzą kobiety w tym czasie. Moim zdaniem 2 tygodnie urlopu macierzyńskiego w takiej sytuacji pomogłyby wielu z nas.

Urlop okolicznościowy po poronieniu?

W przypadku poronienia przed 22. tygodniem ciąży, nie przysługuje urlop macierzyński, pracownica może skorzystać:

1. ze zwolnienia lekarskiego wystawionego przez lekarza na okres niezbędny do powrotu do zdrowia po zabiegu lub poronieniu,
2. urlopu wypoczynkowego na wniosek pracownicy,
3. urlopu okolicznościowego – niektórzy pracodawcy w ramach wewnętrznych regulaminów lub zbiorowych układów pracy przewidują dodatkowe dni wolne z powodu poronienia, jednak nie jest to regulowane na poziomie ustawowym.

Zgodnie z nowelizacją przepisów z 2022 roku, pracownica po poronieniu ma prawo do zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku (zamiast standardowych 80%) za okres zwolnienia lekarskiego związanego z poronieniem.

Poronienie a urlop macierzyński

Jak wspomniano wcześniej, kluczowe znaczenie ma tydzień ciąży, w którym doszło do poronienia:

• poronienie przed 22. tygodniem ciąży – brak prawa do urlopu macierzyńskiego,
• poronienie od 22. tygodnia ciąży – prawo do 8 tygodni urlopu macierzyńskiego.

Należy zaznaczyć, że termin poronienie w rozumieniu medycznym odnosi się zazwyczaj do utraty ciąży przed 22. tygodniem, natomiast utrata ciąży po tym okresie określana jest jako martwe urodzenie. W kontekście prawnym istotna jest właśnie ta granica, gdyż determinuje ona uprawnienia pracownicze.

Martwe urodzenie

W przypadku martwego urodzenia (po ukończeniu 22. tygodnia ciąży) matka ma prawo do:

1. 8-tygodniowego urlopu macierzyńskiego,
2. zasiłku macierzyńskiego za okres tego urlopu,
3. zasiłku pogrzebowego przysługującego na pokrycie kosztów pogrzebu dziecka.

Martwe urodzenie należy zgłosić do Urzędu Stanu Cywilnego w ciągu 3 dni. Zgłoszenia może dokonać ojciec dziecka, a jeśli nie jest to możliwe, inny członek rodziny lub osoba, która była obecna przy porodzie.

Istotne jest również, że w przypadku martwego urodzenia rodzice mają prawo do pochówku dziecka, niezależnie od czasu trwania ciąży. Szpital powinien wydać ciało dziecka na prośbę rodziców.

Karta martwego urodzenia czy Akt urodzenia?

W przypadku martwego urodzenia wystawiane są następujące dokumenty:

1. Karta martwego urodzenia – dokument medyczny wystawiany przez lekarza lub położną, który stwierdza fakt martwego urodzenia,
2. Akt urodzenia z adnotacją o martwym urodzeniu – dokument wystawiany przez Urząd Stanu Cywilnego na podstawie karty martwego urodzenia.

Od 2011 roku w Polsce istnieje możliwość rejestracji martwego urodzenia niezależnie od czasu trwania ciąży. To oznacza, że nawet w przypadku poronienia przed 22. tygodniem ciąży rodzice mogą otrzymać akt urodzenia dziecka z adnotacją o martwym urodzeniu. Wymaga to jednak uzyskania karty martwego urodzenia.

Aby uzyskać akt urodzenia martwego dziecka, należy:

• uzyskać kartę martwego urodzenia ze szpitala,
• zgłosić się do Urzędu Stanu Cywilnego właściwego dla miejsca urodzenia dziecka,
• złożyć wniosek o sporządzenie aktu urodzenia z adnotacją o martwym urodzeniu.

To od Ciebie zależy, na jakie rozwiązanie się zdecydujesz.

ZUS – śmierć dziecka, przypadek martwego urodzenia

W przypadku martwego urodzenia lub śmierci dziecka wkrótce po porodzie, ZUS przyznaje następujące świadczenia:

1. zasiłek macierzyński za okres 8 tygodni urlopu macierzyńskiego (pod warunkiem, że poród nastąpił po ukończeniu 22. tygodnia ciąży),
2. zasiłek pogrzebowy – jednorazowe świadczenie w wysokości 4000 zł, przysługujące osobie, która pokryła koszty pogrzebu. Aby otrzymać zasiłek pogrzebowy, należy złożyć wniosek do ZUS wraz z aktem zgonu/aktem urodzenia z adnotacją o martwym urodzeniu oraz rachunkami potwierdzającymi poniesione koszty pogrzebu.

Dokumenty potrzebne do uzyskania zasiłku macierzyńskiego w ZUS:

• wniosek o zasiłek macierzyński (ZAS-01),
• akt urodzenia dziecka z adnotacją o martwym urodzeniu,
• zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu (jeśli wniosek składa pracodawca).

Jeśli dojdzie do straty przed 22. tygodniem ciąży, pochówek można zrobić na własny koszt.

Zasiłek macierzyński – czy przysługuje?

Zasiłek macierzyński w przypadku martwego urodzenia przysługuje matce za okres 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, jeżeli dziecko urodziło się martwe po ukończeniu 22. tygodnia ciąży lub zmarło wkrótce po porodzie.

Wysokość zasiłku macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku, czyli zazwyczaj jest to 100% średniego wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy pracy.

Zasiłek macierzyński jest wypłacany:

• przez pracodawcę – jeśli zatrudnia on powyżej 20 pracowników,
• przez ZUS – w pozostałych przypadkach.

Co istotne, od 2022 roku zasiłek macierzyński przysługuje również w przypadku urodzenia martwego dziecka, które nie zostało zarejestrowane w USC, o ile kobieta była objęta ubezpieczeniem chorobowym przynajmniej przez 30 dni przed porodem.

Odszkodowanie za urodzenie martwego dziecka

W pewnych okolicznościach rodzice mogą ubiegać się o odszkodowanie za urodzenie martwego dziecka, szczególnie jeśli do zgonu dziecka doszło w wyniku błędu medycznego lub zaniedbania ze strony personelu medycznego. Możliwe rodzaje roszczeń obejmują:

1. zadośćuczynienie za doznaną krzywdę – rekompensata za ból psychiczny i cierpienie związane z utratą dziecka,
2. odszkodowanie za szkodę majątkową – pokrycie kosztów leczenia, rehabilitacji, utraconego zarobku,
3. renta – w przypadku gdy utrata dziecka spowodowała trwałe pogorszenie stanu zdrowia matki i jej zdolności do pracy.

Dochodzenie takich roszczeń wymaga wykazania związku przyczynowego między działaniem lub zaniechaniem personelu medycznego a śmiercią dziecka. Zaleca się konsultację z prawnikiem specjalizującym się w sprawach o błędy medyczne.

Urlop ojcowski – czy za zmarłe dziecko przysługuje?

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, urlop ojcowski przysługuje ojcu wychowującemu dziecko. W przypadku martwego urodzenia lub śmierci dziecka wkrótce po porodzie, urlop ojcowski nie przysługuje, ponieważ nie jest spełniony warunek wychowywania dziecka.

Ojciec dziecka w takiej sytuacji może skorzystać:

• ze zwolnienia lekarskiego, jeśli stan jego zdrowia psychicznego wymaga leczenia,
• urlopu wypoczynkowego na wniosek,
• 2 dni urlopu okolicznościowego przysługującego na podstawie rozporządzenia MPiPS z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy.

Dobrze znać te możliwości, po o ojcach w kontekście straty mówi się bardzo mało.

Urlop macierzyński po urodzeniu martwego dziecka – Podsumowanie

Utrata dziecka to tragiczne doświadczenie, w którym aspekty prawne i formalne często schodzą na dalszy plan. Warto znać swoje prawa, aby móc z nich skorzystać w tym trudnym czasie. Prawodawstwo w tym zakresie ewoluuje w kierunku większego wsparcia dla rodziców doświadczających straty dziecka. Warto śledzić zmiany w przepisach oraz korzystać z pomocy organizacji wspierających rodziców po stracie, które oferują poradnictwo prawne.

W przypadku wątpliwości dotyczących swoich praw, zaleca się konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy lub bezpośredni kontakt z ZUS, który udzieli szczegółowych informacji na temat przysługujących świadczeń.

Grafika: pixabay.com

Przeczytaj też:

Objawy zbliżającego się poronienia – jak wygląda poronienie?, Co to znaczy tęczowe dziecko?