Lęk separacyjny u dzieci — jak sobie z nim radzić?

Lęk separacyjny u dzieci spędza sen z powiek wielu rodziców. Co ciekawe, nie dotyczy on tylko niemowląt, ale również przedszkolaków i uczniów. To naturalny etap rozwoju emocjonalnego. Jest on trudny dla całej rodziny. Dziecko płacze, nie chce zostać samo, a Ty czujesz bezradność oraz poczucie winy. Na szczęście lęk separacyjny z czasem mija. Dowiedz się, jak sobie z nim radzić.

Czym jest lęk separacyjny u dzieci?

Lęk separacyjny to silne emocje związane z rozłąką z rodzicem lub opiekunem. Najczęściej pojawia się między 7. a 18. miesiącem życia. Wielu z nas nie daje sobie sprawy, że jego oznaki można zauważyć także u starszych dzieci. Jest to zupełnie naturalne. Dziecko dopiero uczy się, że mama i tata istnieją również wtedy, gdy ich nie widać.

U każdego dziecka lęk separacyjny przebiega inaczej. U jednych pociech jest krótki i łagodny, a u innych nasilony. Utrudnia codzienne funkcjonowanie. Powraca na różnych etapach życia.

Objawy lęku separacyjnego

Każde dziecko przeżywa lęk separacyjny w inny sposób, wyróżniamy kilka charakterystycznych objawów.

Objawy emocjonalne

Najczęściej są to silne reakcje emocjonalne, takie jak:

• płacz,
• krzyk,
• złość.

Pojawiają się w momencie rozstania z rodzicem. Dziecko może stanowczo odmawiać pozostania pod opieką innej osoby. Boi się też samodzielnie zasypiać. 

Objawy fizyczne

Lęk separacyjny objawia się także w ciele. Mogą występować bóle brzucha, nudności i spadek apetytu. Często pojawiają się problemy ze snem – trudności z zasypianiem, częste budzenie się w nocy albo koszmary.

Objawy społeczne

Widać je szczególnie w relacjach z innymi. Dziecko może niechętnie chodzić do przedszkola lub szkoły, wycofywać się z zabawy z rówieśnikami i mieć trudności z odnalezieniem się w nowym miejscu albo w grupie.

Lęk separacyjny u dzieci

Lęk separacyjny nie kończy się na etapie niemowlęctwa. Może pojawiać się w różnych formach i z różnym nasileniem w kolejnych latach życia dziecka. W każdym wieku dziecko przeżywa rozłąkę inaczej, ponieważ zmienia się jego poziom rozwoju emocjonalnego, świadomość otoczenia oraz potrzeba bliskości z rodzicem.

Lęk separacyjny u niemowląt w nocy

Pierwsze objawy lęku separacyjnego często dają o sobie znać właśnie nocą. Niemowlę, które wcześniej spało spokojnie, nagle się budzi z płaczem i szuka bliskości rodzica. Dla tak małego dziecka noc oznacza dłuższą rozłąkę, a brak mamy lub taty wywołuje niepokój. W takich chwilach pomocne jest przytulenie, głos rodzica i stopniowe uczenie dziecka samodzielnego zasypiania w atmosferze bezpieczeństwa i bliskości.

Lęk separacyjny u przedszkolaka – lęk separacyjny u 5-latka

Moment pójścia do przedszkola to dla wielu rodzin ogromna zmiana. Dziecko, które dotychczas spędzało większość czasu z rodzicami, nagle musi poradzić sobie w nowym środowisku, wśród obcych osób i bez znajomej rutyny. Nic dziwnego, że pięciolatek reaguje płaczem, niechęcią do rozstania czy nawet protestem. To zupełnie naturalne. W tym przypadku dobrze się sprawdzają: krótkie, spokojne pożegnania, konsekwentne powtarzanie rytuałów (np. przytulenie i zapewnienie, że rodzic wróci po obiedzie) oraz zaufanie do opiekunów w przedszkolu 

Lęk separacyjny u 6-latka

U sześciolatków pojawia się nowy etap: rozpoczęcie nauki, jeśli do tej pory nie chodziły do przedszkola. To duża zmiana, która wymaga od dziecka więcej samodzielności i radzenia sobie w nowym środowisku. Lęk separacyjny w tym wieku może objawiać się obawami związanymi nie tylko z rozstaniem, ale także z tym, czy dziecko poradzi sobie w nowej sytuacji. Porozmawiaj z dzieckiem, przygotuj je do zmian i wzmacniaj jego poczucie wartości. Zachowaj spokój i pokażesz, że wierzysz w możliwości Twojej pociechy. 

Lęk separacyjny u 7-latka

Łapiesz się za głowę i myślisz, że lęk separacyjny u 7-latka jest niemożliwy? Siedmiolatek jest już coraz bardziej samodzielny, ale nadal bardzo mocno potrzebuje poczucia bezpieczeństwa. Na tym etapie lęk separacyjny często pojawia się w sytuacjach, które wiążą się z nowymi doświadczeniami, np.:

• pierwszą szkolną wycieczką,
• nocowaniem poza domem,
• zostaniem w domu na chwilę bez dorosłych.

Z jednej strony pociecha chce być niezależna, z drugiej boi się, że coś złego wydarzy się pod nieobecność rodzica. Stopniowe oswajanie takich sytuacji, wspólne przygotowanie do wyjazdu czy rozmowy o emocjach pomagają dziecku w budowaniu pewności siebie.

Z własnego doświadczenia wiem, że to trudny etap dla dorosłego i dla dziecka. Momentami jest to frustrujące doświadczenie dla obu stron. Niestety nie byłam świadoma tego, że na tym etapie dzieci mogą się zmagać z lękiem separacyjnym. Teraz gdy to wiem, rozumiem niektóre zachowania i podchodzę do nich ze spokojem. Dzielę się tym z Tobą, żeby Cię to nie zaskoczyło tak jak mnie.

Lęk separacyjny u 8-latka

Lęk separacyjny u 8-latka zazwyczaj jest znacznie słabszy, ale może powrócić w trudnych momentach życiowych. Przeprowadzka, zmiana szkoły, choroba w rodzinie czy rozwód rodziców to sytuacje, które mogą przywołać u dziecka silny strach przed rozłąką. Ośmiolatek ma już rozwiniętą świadomość i rozumie więcej. Jego emocje nadal potrzebują wsparcia i akceptacji. W tym czasie bądź obecny/-a, rozmawiaj z nim i daj mu poczucie, że jego lęki są naturalne i że może je bezpiecznie wyrażać.

Jak radzić sobie z lękiem separacyjnym u dzieci?

Długie pożegnania tylko wzmacniają lęk. Ustal prosty rytuał, np. buziak, przytulas i „do zobaczenia po obiedzie”. Zacznij od krótkich momentów rozłąki, np. wyjście do sklepu na kilka minut. Dziecko uczy się wtedy, że rodzic wraca.

Zadbaj o stałe pory snu, posiłków i powrotów. To one dają dziecku poczucie bezpieczeństwa. Nie mów: „Nie płacz, przecież nic się nie dzieje”. Nazwijcie emocje: „Widzę, że jest Ci smutno, kiedy wychodzę. Rozumiem to, wrócę po Ciebie”. Szczera rozmowa wzmacnia więź. 

Rola rodziców i opiekunów 

Dziecko czuje emocje rodzica. Jeśli mama lub tata są zestresowani i niepewni, dziecko od razu to odbiera. Zadbaj o siebie, zachowaj spokój i zaufaj procesowi adaptacji. Współpraca z nauczycielami i opiekunami pomoże się Wam uporać z lękiem separacyjnym. Wspólna strategia działa najlepiej.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Naturalny lęk separacyjny zwykle mija sam. Jeśli utrzymuje się bardzo długo, jest intensywny albo dziecko reaguje silnym lękiem w każdej sytuacji rozłąki,  skonsultuj się z psychologiem dziecięcym. Specjalista pomoże Wam ujarzmić strach oraz niepokój. Nie wstydź się prosić o pomoc. To dowód odwagi, a nie powód do wstydu.

Jak możesz zadbać o siebie i wspierać dziecko, które zmaga się z lękiem separacyjnym?

Normalizuj emocje. To, że dziecko płacze, nie oznacza, że jesteś złą mamą czy złym tatą. Nie daj się wpędzić w poczucie winy. Wiem, o czym mówię, bo wiele razy próbowano mnie w nie wpędzić. Nie przejmuj się komentarzami, które Cię nie wspierają. Nie masz na nie wpływu, ale masz wpływ na to, co z nimi zrobisz. Nie da się być zawsze przy dziecku. Samodzielność jest częścią jego rozwoju. Ja tak do tego podchodzę.

Przytłacza Cię lęk separacyjny u dzieci? Poszukaj wsparcia. Porozmawiaj z innymi rodzicami, skorzystaj z grup wsparcia albo konsultacji psychologicznych.

Podsumowanie: Lęk separacyjny u dzieci — jak sobie z nim radzić?

Lęk separacyjny u dzieci to naturalny etap rozwoju. Pojawia się w różnym wieku, ale zawsze ma wspólny mianownik: potrzebę bliskości i bezpieczeństwa. W tym przypadku niezbędny jest spokój rodziców, rutyna, krótkie pożegnania i wsparcie emocjonalne. Zaufaj procesowi. Twoje dziecko z czasem nabierze pewności siebie i większej samodzielności.

FAQ — Lęk separacyjny u dzieci

Grafika: pixabay.com

Przeczytaj też:

Lęki nocne u dzieci – przyczyny

Rozpoczęcie roku szkolnego – jak wspierać dzieci w pierwszych dniach szkoły?

Rozpoczęcie roku szkolnego – jak wspierać dzieci w pierwszych dniach przedszkola?